تحلیل طرحواره‌های قدرتی در غزلیّات شمس و پیوندآن باالگوی جهان‌بینی مولانا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

3 دانشگاه حکیم سبزواری

چکیده

«طرحواره‌های تصویری» که در حوزۀ زبان‌شناسی شناختی، بر نقش تجربه در شناخت تأکید می‌ورزند، طرح‌هایی از تجربه‌های جسمانی هستند که در ذهن شکل می‌گیرند و انسان را قادر می‌سازند مفاهیم پیچیده و انتزاعی را درک کند، دربارۀ آن‌ها بیندیشد و استدلال کند. پژوهش حاضر با بررسی طرحواره-های قدرتیِ «اجبار»، «مانع»، «نیروی متقابل»، «انحراف از جهت»، «رفعِ مانع»، «توانایی» و «جذب» در غزلیّات مولانا بر اساس نظر جانسون، در پی اثبات این فرضیّه است که طرحواره‌های قدرتی چگونه با الگوهای جهان‌بینی مولانا پیوند خورده‌اند. پژوهش نشان می‌دهد که بهره‌گیری از طرحواره‌های قدرتی در عرفان برای تبیین مفاهیم عرفانی اجتناب‌ناپذیر است و تفهیم عرفان در قالب نوعی حرکت با موانع خاص که کشش‌های متضادّی آدمی را به سوی خود می‌کشند، تنها در قالب طرحواره‌ها امکان‌پذیر است. همچنین طرحواره‌ها می‌توانند بر جنبه‌هایی از جهان‌بینی تأکید کنند، برای تبیین آن‌ها از طرح‌های جدیدی بهره گیرند و تفسیری از جهان‌بینی شاعر و جنبه‌های پراهمّیّت آن به دست دهند؛ جهان‌بینی عرفانی به همان میزان که برای تبیین خود به طرحواره‌ها نیازمند است، هدایت طرحواره‌ها را نیز در دست می‌گیرد و برای تبیین الگوهای خود دست به گزینش نوع خاصّی از آن‌ها می‌زند. در جهان‌بینی زمین‌گریز و آسمان‌گرای مولانا، وجود طرحواره‌هایِ «عمودی»، «کشش دو سویه»، «مانعِ محاصره ‌کننده»، «مانعِ گذرگاهِ باریک» و «مانعِ دید»، در کنارِ طرحواره‌های مورد نظر جانسون، همۀ موارد بالا را تأیید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Survey of Force schemas in Shams's sonnets and its relations by Mawlana's worldview pattern

نویسندگان [English]

  • hasan tofighi 1
  • Ali Tasnimi 2
  • mehyar Alavi Moghaddam 3
1 PhD. Student of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanitarian Science, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
3 عضوهیات علمی گروه زبان وادبیات فارسی دانشگاه حکیم سبزواری
چکیده [English]

The "image schema", which emphasizes the role of experiential knowledge in the field of cognitive linguistics, is a plan of physical experiences that are formed in the mind and enable a person to comprehend complex and abstract concepts. This study examines the Force schemes of " Compulsion", " Blockage", " Counterforce", " Diversion ", " Removal Of Restraint," " Enablement" and " Attraction" in Mawlana's poetry, according to Johnson's view. The hypothesis is how Force schemas are linked to Mawlana's worldview patterns. Research shows that the use of Force schemas in mysticism is inevitable for the explanation of mystical concepts, and the understanding of mysticism in the form of a movement with certain obstacles that attracts man's contradictory stretches. Only in the form of schemas is possible. Schemas can also emphasize aspects of worldview, explain them to new schemas, and give an interpretation of the worldview of the poet and its significant aspects; globalization the mystical, to the extent that he needs schemas to explain himself, takes on schemas and selects a particular kind of them to explain their patterns. In the world-famous, Mawlana's skyscraper, the existence of "vertical" schemas, "double stretch", "obstructive barrier", "obstacle of narrow passage" and "obstacle to vision", along with schematics Johnson's approval confirms all of the above

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive linguistics
  • image Scheme
  • Force Scheme
  • Mawlana's Ghazal
  • Worldwide