تحلیل نوستالژیِ وطن در میراثِ شعری بانوی تاجیک، گل‏رخسار صفی‏ اوا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

گل‏رخسار صفی‏ اوا (تولد 1947م) یکی از برجسته ‏ترین نمایندگان ملی‏ گرایِ شعرِ معاصر تاجیک است. وی با قرار گرفتن در فضای ناسیونالیسم فرهنگی و پناه بردن به خاطرات قومی ـ ملی، حسِ نوستالژیک عمیقی در مخاطب نسبت به گذشتۀ مشترک ایجاد می‏کند. مسئلۀ اصلی پژوهش این است که شاعر در مسیر تحول اندیشگانی خود از دوران شوراها تاکنون (2016م)، چه تعریفی از وطن در ذهن خود داشته و این مفهوم چگونه در دیوان وی منعکس شده است؟ تحلیل اشعار شاعر براساس میراث بنیادهای نظری مکتب رمانتیسم نشان داد که شاعر سه مفهوم متفاوت و در عین حال درهم‏ تنیده از وطن در دستگاه اندیشگانی خود دارد: جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی. شاعر در وطن جغرافیایی دلبستگی خود را به زادگاهش به ‏تصویر کشیده است. این تلقی از «وطنِ خرد»، جزئی جدانشدنی از جهان‏ وطنی سوسیالیستی در قاب اتحاد جماهیر شوروی بود که «وطنِ بزرگ» نامیده می‏شد. شاعر در وطن تاریخی که در دهۀ شصت و هفتاد سدۀ بیستم میلادی در ادبیات تاجیک رواج یافت، به تاریخ پیدایش قوم خود مراجعه کرد و مفهوم گسترده‏ای را که فرهنگ شورایی از آن گرفته بود، به وطن خود بازگرداند. شاعر در وطن فرهنگی که باید آن را ویژۀ دستگاه اندیشگانی این شاعر دانست و نگارنده در هیچ اثر دیگری نمود آن را نیافته است با تکیه‏بر شاهنامه به تلقی جدیدی از وطن دست می‏یازد. در این تلقی که ارتباط وثیقی با وطن تاریخی دارد، تمام فارسی‏زبانان در جایی به نام شاهنامه جا می‏گیرند و هم‏وطن می‏ شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Nostalgia in the Poetry of Gulrukhsor Safieva

نویسنده [English]

  • Ebrahim Khodayar
Associate Professor of Persian Language and Literature at Tarbiat Modares University (TMU), Tehran, Iran
چکیده [English]

 
 
Abstract
Gulrukhsor (1947- ) is one of the most prominent representatives of nationalism in contemporary Tajik poetry. By experiencing cultural nationalism and by taking refuge in national and ethnic memories, she creates a deep sense of nostalgia in the addressee towards the past. This paper is an attempt to find out what definition of homeland she has expressed in her poetry from the time Soviet Union until now. Based on the tenets of Romanticism, the analysis of her poems showed that the poet has had three different and interrelated concepts of homeland in mind: geographical, historical and cultural. In her geographical homeland, she inclines towards the nation. This notion of homeland was an inseparable part of the cosmopolitan socialist framework of the Soviet Union, called the "great homeland". Regarding her historical concept of homeland as outlined in Tajik literature in the 1960-1970th, the poet has referred to the historical genesis of her ethnic group to rehabilitate it. Finally, in her cultural homeland, which is special to her mental-ideational system, the poet achieves a novel conception of homeland according to the teachings of Shahnameh not found in any other writing. Thus, all Persian –speakers come together in Shahnameh and become compatriot.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Tajik Contemporary Literature
  • Tajikistan
  • Romanticism
  • Gulrukhsor Safieva
  • nostalgia

انوشه، حسن ]به سرپرستیِ[.(1380). دانشنامه­ی زبان و ادب فارسی: ادب فارسی در آسیای میانه. ج1 و ج2، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

بچکا، یرژی.(1372). ادبیات فارسی در تاجیکستان. ترجمه­ی س‍ع‍ی‍د ع‍ب‍ان‍ژاد  ه‍ج‍ران‍دوس‍ت‌ و م‍ح‍م‍ود ع‍ب‍ادی‍ان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی بین‏المللی.

بوی جوی مولیان، شعر معاصر تاجیک. (1393). گردآورنده: رستم وهاب، تهران: انجمن شاعران ایران.

جعفری­جزی، مسعود.(1386). سیر رمانتیسم در ایران از مشروطه تا نیما. تهران: مرکز.

ــــــــــــــــــــ.(1387). سیر رمانتیسم در اروپا. تهران: مرکز.

چهره‏گشا، سیمیندخت.(1367). «معرفی یک شاعر امروزی (یوردان میلف)». چیستا، شماره­ی 51، صص47-50.

حق‏شناس، علی‏محمد و همکاران.(1384). فرهنگ معاصر هزاره (انگلیسی ـ فارسی). ج2، تهران: فرهنگ معاصر.

داد، سیما.(1392). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.

سیدحسینی، رضا.(1387). مکتب‏های ادبی. ج1، تهران: نگاه.

شعردوست، علی‏اصغر.(1376). چشم‏انداز شعر معاصر تاجیک. تهران: الهدی.

ـــــــــــــــــــــــــــ(1389). ایران در شعر معاصر تاجیک. تهران: علمی و فرهنگی.

شفیعی کدکنی، محمدرضا.(1352). «تلقّیِ قُدَما از وطن». الفبا. دوره­ی1، ج2، صص1-26.

ـــــــــــــــــــــــــــ.(1380). ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سخن.

شکوری­بخارایی، محمدجان.(1996). خراسان است اینجا. دوشنبه: چاپخانه­ی پیوند.

ـــــــــــــــــــــــــــ.(1384). سرنوشت فارس تاجیکی فرارود در سده­ی بیستم میلادی. دوشنبه: رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستان.

صفوی، کوروش.(1381). «نوستالژی». فرهنگ­نامه­ی ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، ج2، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. صص1395-1396.

صفی‏‏اوا، گل‏رخسار.(1373). گلچینی از اشعار گل‏رخسار صفی‏اوا. برگردان از الفبای کریل به فارسی، میرزا شکورزاده، تهران: الهدی.

ـــــــــــــــــــ.(1393). «مادر ملت تاجیک: گفت‏وگوی محمدجواد آسمان با گل‏رخسار صفی». شعر، شماره­ی 72، صص54-87.

ـــــــــــــــــــ.(1395). مجموعه اشعار گل‏خسار. با مقدمه­ی سیمین بهبهانی، تهران: نگاه.

ظهراب‏بیگی، ناهید.(1394). مقایسه­ی مؤلفه‌های فکری در اشعار پروین اعتصامی و گل‏رخسار صفی‏اوا. پایان‏نامه­ی کارشناسی­ارشد دانشگاه لرستان.

موسوی­گرمارودی، سیدعلی.(1384). از ساقه تا صدر: شعر و زندگی شعرای تاجیکستان در قرن بیستم. تهران: قدیانی.

نعمتی، یاسمن.(1391). بررسی سبک‏شناسانه­ی اشعار گل‏رخسار صفی‏اوا. پایان‏نامه­ی کارشناسی­ارشد دانشگاه علامه طباطبائی.

«یوردان (ایردان) میلوف». (2014م). در ادبیات شوروی، مشاهده در تاریخ 3 خرداد 1397، ازhttps://literaturensviat.com/?p=93787

Асозода, Худойназр. (1999). Адабиёти Тоҷик дар Сади ХХ. Ҷ3. Душанбе. Маориф.