واکاوی در سه رنگزای سکاهن، بهرمان و عنبر با تکیه بر شعر فارسی (قرن چهارم تا هشتم هجری قمری)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

3 استادیار، گروه مرمت و باستان سنجی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

4 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

چکیده

رنگزاها مواد طبیعی یا مصنوعی رنگین هستند که از دورۀ غارنشینی تاکنون، انسان‌ از آن‌ها جهت رنگ‌آمیزی محیط و اشیای پیرامون خود بهره گرفته است. به نظر می‌رسد تعدادی از رنگزاهایی که در ایران کهن مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند، در گذر زمان به فراموشی سپرده شده‌ یا تغییر نام داده‌اند و اکنون برخی از آن‌ها در جوامع علمی با واژه‌های دخیل از سایر زبان‌ها، مورد استفاده قرار می‌گیرند و در حال حاضر نیز منبعی که در آن تمام رنگزاهای ایرانی به طور مستقل مورد بررسی قرار گرفته باشند، دیده نشد. از آنجایی که شناخت کامل رنگزاهای ایرانی و واژگان مربوط به آن‌ها یک ضرورت علمی عاجل است و با توجه به اینکه شاعران از رنگزاها بوفور در شعر خود بهره گرفته‌اند؛ بنابراین از متون نظم فارسی کهن می‌توان در حوزۀ بازیابی بخش‌هایی از علوم مربوط به رنگزاها اطلاعات مفیدی گردآوری نمود که از مهمترین اهداف این پژوهش است. در این مقاله با بررسی دیوان‌های شاعران به بازشناخت سه رنگزای طبیعی فراموش شده یا تغییر نام داده در ایران کهن پرداخته شده که دستیابی به رنگزاهایی مانند سکاهن، بهرمان یا عصفر و عنبر حاصل این پژوهش است. نتیجۀ این پژوهش از یک سو می‌تواند راهگشای تفسیر صحیح ابیاتی باشد که رنگزاها ومضامین‌شان ‌در آن‌ها حضور دارند و از سوی دیگر گوشه‌ای از رنگزاهای فراموش شدۀ کهن ایرانی بر اساس شعر فارسی معرفی می‌شود که اطلاعات فنی استخراج شده از شعر فارسی در حوزۀ رنگزاها نیز می-تواند مورد استفادۀ پژوهشگران حوزه‌های مختلف علوم مرتبط با آن، مانند پژوهش هنر قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Examining three samples of natural dyes used in ancient Iran, Sakahan,Anbar,Bahraman, by looking at historical literary documents. (Persian poems of the 4th to 8th centuries AH)

نویسندگان [English]

  • fatemeh salahshour 1
  • ata mohammad radmanesh 2
  • yaser hamzavi 3
  • mahbube khorasani 4
1 Fatemeh salahshour Ph.D. Student, Department of Persian literature, Faculty of Humanities, Najafabad branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran.
2 Professor, Department of Persian literature, Faculty of Humanities, Najafabad branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
3 Assistant professor, faculty of applied Art, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
4 Associate Professor, Department of Persian literature , Faculty of Humanities, Najafabad branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran.
چکیده [English]

Aim: The purpose of the present study was to identify samples of Iranian natural dyes that have been forgotten, renamed or deregulated over time by using historical literary documents and Persian poetry poetry.
Method and approach of research: This research is a fundamental research and data collection based on information from library studies including the poems of poets from the fourth to the eighth century AH, Dictionaries, old books of medicine and stones and jewlery, and studies in The area of artistic dyes has been done and at the end of the content analysis on the data obtained.
Findings and results: The Persian poems is one of the important historical sources to achieve a large number of natural dyes used in ancient Iran. According to the study, it was found that many natural dyestuffs have been used in poetry. The result of this research is the recognition of dyestuffs such as Sakahan, anbar and Bahraman which are important dyes in ancient Iran and their dyeing properties have been laced over time.

کلیدواژه‌ها [English]

  • historical literary
  • Persian literature
  • Sakahan
  • Bahraman
  • Anbar