سیر توجه به موضوع‏ها و مناسبت‏های شاد و غم‏انگیز، در سرودن قصاید فارسی تا آغاز قرن هفتم (بیست قصیده‏سرای شاخص)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

قصیده یکی از قالب‏های اصلی شعر فارسی است که در سده‏های چهارم تا آغاز قرن هفتم، در انعکاس مفاهیم فرهنگی و اجتماعی جامعه‏ی ایرانی نمودی موثر داشته است. در این مقاله به روش تحلیل محتوا، پس از مطالعه‏ی بیش از 3200 قصیده از بیست شاعر، اشعاری که در مناسبت‏ها یا رویدادهای شاد و غمگنانه سروده شده‏اند، استخراج و سیر توجه شاعران به این مناسبت‏ها در دوره‏های مختلف و در پیوند با دربارها تحلیل شده است. نتایج نشان می‏دهد؛ در شعر سده‏‏های چهارم و پنجم، توجه به وصف بهار، توصیف بزم‏ها و بیش از همه اصرار بر انعکاس جشن‏های مهرگان و سده، فضایی شاد به اغلب دیوان‏ها بخشیده؛ اما در سده‏های بعد، از توجه به جشن‏های ایرانی کاسته شده و اغلب شاعران مناطق مرکزی ایران بر وصف اعیاد عربی چون: عید فطر و عید قربان، در اشعار خود اصرار ورزیده‏اند. همچنین در فاصله‏ی این چند سده، شادی ادب دربار که برآمده از توجه به فتح‏ها، تبریک مناصب و اعیاد و جشن‏ها و دیگر رویدادهای شادی‏آور مربوط به ممدوح است، جای خود را به اندوه‏ شخصی یا اجتماعی شاعران داده که اغلب یادآور مرگ عزیزان، فقر، جنگ‏ها و اختلافات، شکایت‏ها، حبس‏ها و قحطی‏های زمان آنان است. همچنین از این زاویه، شاعران متصل به دربارهای غزنویان و سلجوقیان اول شادمان‏تر از شاعران دیگر دربارها یا شاعران مذهبی بوده‏اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The process of considering happy and sad occasions and issues in composing Persian odes until the beginning of the seventh century (Twenty prominent poets)

چکیده [English]

Ode is one of the main forms of Persian poetry which has been effective in reflecting the cultural and social concepts of Iranian society From fourth century until the beginning of the seventh century. In this article, based on content analysis method, after studying more than 3200 odes of twenty poets, poems composed on happy or sad occasions and events have been extracted and the process of poet's
attentions to those happy and sad occasions and issues has been analyzed during different periods in relation to the courts. The results show that in the poems of the fourth and fifth centuries, attention to the description of the spring, the description of the banquets, and most of all the insistence on reflecting Mehregan and Sade celebrations, gave a happy atmosphere to most poetical works; but in In the following centuries the attention paid to Iranian celebrations has diminished, and most poets of the central regions of Iran have insisted on describing Arabic festivals such as Eid al-Fitr and Eid al-Adha in their poems. Also, in the course of these centuries, the joy of court rised from of conquests, congratulations of Positions, celebrations, and other happy events related to praised one, were replaced with the personal or social grief of the poets, which are often reminiscent of the death of their loved ones, poverty, wars and conflicts, complaints, imprisonments, and famine of their time. From this viewpoint, poets connected with the courts of the Ghaznavids and Seljuks were happier than poets.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Happy
  • sad
  • Ode
  • occasion
  • Eid
  • festival