پژوهشی در قدمت و اصالت جنگنامه‌های محمد حنفیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 اصفهان - دانشگاه اصفهان - دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی - گروه زبان و ادبیات فارسی.

چکیده

محمد بن علی بن ابی‎‌طالب مشهور به محمد بن الحنفیة به طور ناخواسته تبدیل به شخصیت محوری شماری از فرقه‌های غالیانه و افراطی از تشیع اعتدالی شده است که نخستین آن‌ها فرقه کیسانیه می باشد و فرقه‌های بعدی نیز از این فرقه در مسایل عقیدتی الگو گرفته‌اند. آثار منظوم و منثور متعددی درباره سرگذشت داستانی محمد بن حنفیه در دست است که با عنوان کلی جنگنامه‌های محمد حنفیه شناخته می‌شوند. نسخه‌های خطی این آثار بسیار متأخرند و حتی قراین موجود در متن آن‌ها نیز از روزگار صفوی فراتر نمی‌رود. با توجه به این نکته و نیز تحولات فرهنگی عصر صفوی معمولا به گمان پژوهشگران شکل‌گیری و رواج این گونه آثار در عصر صفوی بوده است. با این حال در متون تاریخی، فرقه‌نگاری و ادبی کهن شواهد و منقولاتی دیده می‌شود که پیشینه داستان‌های محمد حنفیه را به چند سده پیش از صفویان می‌رساند. جستار حاضر در پی بررسی این شواهد و دیرینگی آن‌ها خواهد بود که به نظر ما دستاورد فعالیت فرقه‌های غلات و پیوند آن‌ها با فرهنگ و ادبیات عامیانه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A research on Antquity and originality of fictional adventure about Mohammad ibn Al-Hanafiyya

نویسندگان [English]

  • rahim farajollahi 1
  • Gholamhosein Isfahan 2
1 persian language and literature, faculty of humanities, university of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Isfahan - University of Isfahan - Faculty of Literature & Humanity Science - Persian Language & Literature.
چکیده [English]

Mohammad b. Ali b. Abu Tlib ubiquitous Mohammad b. Al-Hanafiyya was inadvertently the basic character of some Ghali sects in moderate shiism which the premier of them was Kaysaniyya that the coming Ghali sects inspired from it.
Numerous literary works –in prose or verse- titled Jangname-ha-ye Mohammad Hanafiyya had been saved that which are about his fictional adventures. The manuscripts of these works are so recent, even the internal evidences of them are no longer from safavid era. Regarding to this point and cultural evolutions in safavid era in Iran, researchers ,usually, belief that the formation and generalization and development of these works had been happened in this era, but there are some remarkable evidences and documents –in the works of religious doctrines and historical or literary works- that allow us to go back to premier AH centuries in tracing these fictional adventures about Mohammad b. Hanafiyya. This study is investigating the documents and oldness of them which seems to be the result of Ghali sects activities and the link of them with culture and folklore literature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mohammad b. Al-Hanafiyya
  • Jngnama
  • Intiqamiyya
  • Ghulat
  • Mubarrad
  • Tarsusi