بررسی برخی نکات و اشارات اساطیری، حماسی و فولکلوریک مربوط به اسب در خمسه نظامی گنجوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور

چکیده

اسب در زندگی مردمان کهن اهمیت بسیاری داشته است و همین امر باعث آمده تا هاله‌ای از اشارات و ارجاعات فرهنگی پیرامون آن شکل گیرد. در همه شاهکارهای ادبیِ قدیم، اسب از نقش و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. ما در جستارِ پیش رو به بررسی برخی نکات اساطیری، حماسی و داستانی مربوط به اسب در خمسه نظامی گنجو‌ی پرداخته‌ایم. آگاهی از این نکته‌ها ما را با ظرائف و دقائق داستان‌های کوتاه و بلند نظامی بیشتر آشنا می‌کند. نظامی آگاهانه یا ناخودآگاه در پرداخت شخصیت اسب از اساطیر، آیین‌ها، متون حماسی، افسانه‌ها، باورهای عامیانه،‌ روایت‌های داستانی و تاریخی بهره‌گرفته‌ و به یاری دانش وسیع خویش در حوزه‌های نمادشناختی، روان‌کاوی و مردم‌شناختی اسب را به یک دال مرکزی در منظومه‌هایش بدل ساخته‌است. در این مقاله هفت اشاره داستانی مورد واکاوی قرارگرفته‌است. در لایه‌های ژرف این اشاره‌های داستانی، عناصری اساطیری- حماسی و فولکلوریک جریان دارد. قربانی کردن، خورشیدی‌نژاد بودن، ارتباط با ایزدان آب، پیکرگردانی و کارکرد توتمیک از جمله مباحث مفصلی است که در پیوند با اشاراتِ داستانیِ مربوط به اسب در خمسه نظامی، آنها را طرح‌کرده‌ایم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of some of mythological, epic and folkloric themes hints of horse in Nizami Ganjavi’s Khamsa

نویسنده [English]

  • saeed karimi qare baba
assistant professor of Persian Language and Literature
چکیده [English]

Analysis of some of mythological, epic and narrative themes hints of horse
in Nizami Ganjavi’s Khamsa

Abstract
Horse has been of great significance for past generations, and thereby is has carried a number of hints as well as cultural references for many centuries. As such, horse has gained important role in all classical literary masterpieces. In this study, some mythological, epic and narrative hints of horse in Nizami Ganjavi’s Khamsa have been examined. Such analysis would help us understand subtleties of the poet’s short and long stories. Relying on his in-depth recognition of symbolism, psychology and anthropology, Nizami has turned horse to a central sign in his works. In underlying layers of these narrative indications, some mythological and epic elements are present. Sacrificing, descending from sun, relationship with the god of water, metamorphosis, totemic function are some topics introduced and discussed in the present study.

Keywords: horse, motif, mythology, epic, story, Nizami’s Khamsa

کلیدواژه‌ها [English]

  • horse
  • mythology
  • epic
  • folkloric
  • Nizami