درنگی بر چگونگی پیوند ابیات الحاقی در چاپ‌های سنگی مکتوبات صدی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

به باور نسخه‌پژوهان، خوانندگان نسخ خطّی به هنگام مطالعه، اگر روایت‌های دیگری از داستان‌ها و عبارات و یا اشعاری مرتبط با متن را در ذهن ‌داشتند، آنها را در حاشیۀ نسخه می‌افزودند. این افزوده‌ها چندی بعد به‌وسیلۀ برخی از کاتبان به متن وارد شده است. این تصرّفات را می‌توان به دو دستۀ عمدی و غیر عمدی تقسیم کرد، که تصرّفات عمدی معمولاً به دست کاتبانی وارد متن می‌شود که یا نسخه را برای خود می‌نویسند و یا هم نقش کاتب و هم وظیفۀ مصحّح را بر عهده دارند. موضوع اخیر به‌ویژه در چاپ‌های سنگی مکتوبات صدی، مهم‌ترین اثر فارسی شرف‌الدّین مَنْیَری (661 ؟ – 782 ق.) نمود یافته است؛ زیرا در چاپ‌های سنگی صد مکتوب، ابیاتی از سوی کاتبان به متن افزوده شده است که در دست‌نویس‌های کهن مکتوبات صدی وجود ندارد. نگارندگان در این نوشتار، ابیات افزوده به متن را شناسایی کرده و سپس چگونگی پیوند آنها را با مکتوبات صدی نشان داده‌اند. بر این اساس، ابیات الحاقی را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: نخست ابیات سخنورانی که پیش از درگذشت شیخ منیری می‌زیسته‌اند و دیگر، اشعار گویندگانِ پس از شرف‌الدّین و سوم ابیاتی که شاعران آنها را نمی‌شناسیم. به باور نگارندگان، گذشته از ابیاتی که هیچ پیوندی با متن ندارند، دیگر ابیات افزوده به چاپ‌های سنگی به شش دلیل: 1) تأکید و تأیید معنا 2) ایضاح متن 3) تکمیل و تتمیم معنای اشعار 4) برگرداندن منظوم معنا 5) تداعی معانی 6) تمثیل و مثل، با مکتوبات صدی پیوند می‌یابند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A review of attached verses in prints of stone prints of Maktubat-e-Sadi

نویسندگان [English]

  • mohammadsadegh khatami 1
  • salman saket 2
1 Ph.D. student of Persian Language and Literature of Ferdowsi University of Mashhad, Iran
2 Assistant Professor of Department of Persian Language and Literature of Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

As researchers of the versions believe, readers of handwritten versions attach and add their narrations of the stories and statements or poems related to the text in margin of the texts when studying the texts. These attachments are introduced to the main text by some writers. These changes can be divided into intentional and unintentional classes in which the former is generally introduced by writers or a version is written by the writer or both corrector and writer take this responsibility. Present subject has been manifested in stone print of the Maktubat-e-Sadi as the most important Persian work by Sharaf al-dîn-e Maneri (1263 ? - 1380) because in stone prints of this work, there are verses added to the text by writers which are not seen in ancient handwritten versions. The authors of present research identified the added verses to the main text and indicated how these verses are linked to the Maktubat-e-Sadi. Accordingly, the attached verses can be divided into three classes: first the verses by lecturers who lived prior to Maneri and second, verses of speakers who lived after Sharaf al-dîn and third group includes the poets who are unknown to us. We believe that irrespective of verses without any link to the main text, other added verses in stone print are linked to the Maktubat-e-Sadi for 6 reasons: 1) Emphasis and confirmation of meaning, 2) Text completion, 3) Completion and complementing the poems meanings, 4) Meaning poetic rendering, 5) Meaning interpretation and 6) Simile and idiomatic expressions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Maktubat-e-Sadi
  • Sharaf al-dîn-e Maneri
  • Stone print
  • attached verses