مجموعة‏الشعرای فضلی نمنگانی و تبیین اهمیت آن در نگارش تاریخ شعر فارسی در ماوراءالنهر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22099/jba.2020.35776.3613

چکیده

عبدالکریم فضلی نمنگانی (فوت پس از 1822م) تذکره ‏نویس ماروراءالنهری است که با تألیف تذکرۀ مجموعة‏ الشعرا نقش بارزی در تاریخ شعر فارسی ایفا کرده است. مسئلۀ اصلی پژوهش این است که فضلی کیست و تذکرۀ وی چه اهمیتی در نگارش تاریخ شعر و ادب فارسی در ماوراءالنهر دارد؟ دیدگاه ‏های انتقادی تذکره ‏نویس درکدام‏ یک از رویکردهای سنتی نقد ادبی قرار می‏گیرد و دارای چه ویژگی‏ هایی است؟ بررسی تذکره و اسناد مکتوب این دوره براساس تحلیل محتوا و با استفاده از دستاوردهای ژانری نشان داد فضلی ملک ‏الشعرای دربارِ امیر شاعر و هنردوستِ خوقند است که به فرمان وی نخستین تذکرۀ منظوم عصری ـ ناحیه‏ای دوزبانۀ فارسی و ترکی (ازبکی) را در ماوراءالنهر سروده است. این تذکره تنها منبع منحصر به ‏فرد تحقیق در تاریخ تحولات شعر فارسی در منطقه است که تذکره ‏نویس آن را در شرح حال 93 شاعر محیط ادبی خوقند و مناطق مرتبط با آن تدوین کرده است. دیدگاه‏ های انتقادی فضلی در تذکره، فرصتی برای پژوهشگران نقد ادبی ایجاد کرده است تا بتوانند ارزیابی ‏های سنجش‏ گرانۀ صاحب تذکره را ذیل چهار رویکرد «تاریخی ـ تحلیلی، اخلاقی، سیاسی ـ اجتماعی، و بلاغی ـ جمال‏ شناسانه» مطالعه کنند و در خلال آن با شاخص‏ های نقد ادبی در این دوره آشنا شوند. این تذکره هرچند مطابق پسندِ شخص امیر شکل گرفته است، سرشار از نکات ارزنده دربارۀ تاریخ شعر و ادب فارسی در ماوراءالنهر سدۀ نوزدهم میلادی است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Fazli Namengani's Majmouat al-Sho'ara and its Significance in the Anthology of Farsi Poetry in Transoxiana

نویسنده [English]

  • Ebrahim Khodayar
Associate Professor of Persian Language and Literature at Tarbiat Modares University (TMU), Tehran, Iran
چکیده [English]

Abdolkarim Fazli Namangani (death 1822) was a biographer in Transoxiana who played a significant role in the anthology of Farsi poetry by writing Majmouat al-Sho'ara. This study aims to investigate the character of Fazli and the significance of his biography in the anthology of Farsi poetry in Transoxiana. It, then, analyzes his critical view to see in what tradition of literary criticism he stands. The content and document analysis of the works showed that Fazli is a poet of Khoughand's court, the ruler of which was interested in art and poetry. The ruler asked him to write the first versed bilingual (Farsi-Turkish/Uzbek) biography of the Transoxiana. This biography is the only unique resource on the anthology of Farsi poetry in the area in which the biographer has written about 93 poets in the literary region of Khoughand and the related areas. Fazli's critical view in the biography gives some opportunities for the researchers of literary criticism to analyze his evaluative ideas under four categories: historical-interpretative, moral, political-sociological, and rhetorical-aesthetic. This can shed light on the literary criticism of the time. This biography includes so many significant points on the anthology of Farsi poetry in Transoxiana in the 19th century.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian literary biography writing
  • Fazli Namangani
  • Transoxiana
  • Majmouat al-Sho'ara