بررسی و تطبیق ساختار و درون‌مایه‌ی اسرارنامه‌ و مخزن الاسرار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 بخش زبان و ادبیات فارسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز،شیراز، ایران

2 بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

10.22099/jba.2020.34970.3542

چکیده

اسرارنامه‌ی عطار و مخزن‌الاسرار نظامی از مهم‌ترین مثنوی‌های عرفانی _حکمی ادبیات فارسی محسوب می‌‌شوند. وجود مضامین مشترک و گاه خط فکری یکسان این احتمال را ایجاد می‌کند که عطار در سرودن اثر خود از نظامی تاثیر پذیرفته باشد.
در این جستار با تطبیق جزء به جزء محتوا و ساختار این آثار، همسانی‌ها و دگرسانی‌ها استخراج شده است. همسانی‌ها عبارتند از: 1- انسان 2- جهان هستی 3- عشق 4- سلوک 5- نقد تصوف 6- اندیشه‌های کلامی. ناهمسانی‌ها نیز شامل موارد زیر است: 1- ساختار متن‌ها 2- جهان‌بینی‌ دو شاعر 3- بافت ادبی اشعار 4- بینش اجتماعی 5-« بقای بعد از فنا» در اسرارنامه و « فنا» در مخزن‌الاسرار 6- نگرش دو شاعر در باب سخن 7- ترکیب محتوایی
نتیجه‌ی حاصل از تطبیق کلی دو کتاب بیان‌گر اشتراکات فکری دو شاعر در مباحث بنیادین است. اگر در این باره تفاوت‌هایی هم در محتوا و ساختار به چشم می‌خورد، حاکی از شخصیت، ساختار ذهنی و جایگاه متفاوت عطار و نظامی است. هرچند نمی‌توان به طور قطع تاثیرپذیری اسرارنامه از مخزن‌الاسرار را اثبات کرد، اما تشابه ذهنیّات منعکس در اشعار و موضوعات محوری دو اثر نموداری از این تاثیرپذیری است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating and Matching the Structure and Themes of Asrar Nameh and Makhzan Ul Israr

نویسندگان [English]

  • fatemeh toobaie 1
  • najaf jokar 2
1 department of persian literature.faculty of literature and liberal arts.shiraz university.shiraz.iran
2 department of persian literature. faculty of literature and liberal arts. shiraz university. shiraz. iran
چکیده [English]

Asrar Nameh by Attar Neyshaburi and Makhzan Ul Israr by Nezami Ganjavi are two of the most important mystical and literal mathnavies of Persian language and literature. The existence of mutual themes and thoughts creates this possibility that Attar has been influenced by Nezami.
In this study, by matching every section of the content and structures of these works, similarities and differences were extracted. Similarities included 1. human, 2. the world, 3. love, 4. behavior, 5. Sufism criticism, 6. verbal thoughts, Inconsistencies include the following aspects: 1. text structure, 2. worldviews of the poets, 3. literal context of poems, 4. social insight, 5. survival after ruin in Asrar Nameh and ruin in Makhzan Ul Israr.6.attitude of two poets about speech 7. content formation.
The results of matching these books indicates mutual thoughts of two poets in terms of basic issues. If differences exist in the content and structure, they are due to personality, mental structure, and different positions of these poets. However, it is not possible to prove the impact of Makhzan Ul Israr on Asrar Nameh, but the similarities of thoughts in the poems and pivotal issues of their works point to this impact.

کلیدواژه‌ها [English]

  • asrar nameh
  • impact
  • Attar
  • makhzan ul israr
  • Nezami