شعر پژوهی(بوستان ادب) - فهرست مقالات

آموزش وزن شعر سنّتی فارسی تا پیش از عروض علمی، از چالش برانگیزترین مسائل ادب فارسی بوده و عروضیان کوشیده‌اند این مسأله را با ابداع روش‌های نو برطرف سازند که بر اساس سنّت ادبی، از کارآمدترین شیوه‌های ... بیشتر آموزش وزن شعر سنّتی فارسی تا پیش از عروض علمی، از چالش برانگیزترین مسائل ادب فارسی بوده و عروضیان کوشیده‌اند این مسأله را با ابداع روش‌های نو برطرف سازند که بر اساس سنّت ادبی، از کارآمدترین شیوه‌های ساده‌ سازی آموزش عروض بهره‌گیری از مقوله نظم بوده‌ است؛ بنابراین نویسندگان پژوهش حاضر پس از مطالعه دیوان های شعری و استخراج شواهد‌ بر اساس گزینش غالب متون که در آن ها به نکات وزنی و عروضی اشاره شده، به تحلیل کارکرد منظومه ها و واژگان و اصطلاحات عروضی پرداخته و دو رویکرد متفاوت شاعران را در کاربرد عروض شناسایی کرده‌اند. رویکرد یکم به کارگیری شعر با هدف ارتقای آموزش عروض و دوم، بهره‌گیری از واژگان و اصطلاحات وزن برای تأثیرگذاری شعر بر مخاطبان ‌است. در شیوه نخست، شاعران با هدف آموزش بهتر عروض کوشیده‌اند، مفاهیم عروضی را در قالب های موزون ارائه دهند که در نسخه های خطّی با عنوان «عروض منظوم» نامگذاری شده اند. گفتنی است که خوانش اغلب این آثار، ملال آور است و بر سرایندگان آن ها خرده گرفته شده که سروده‌هایشان از مباحث زیبایی‌ شناسی، بهره ندارد؛ بنابراین شاعران به منظور رفع این مشکل، صنایع ادبی و عروضی را در اشعار خود گنجانده و بنیاد شعر مصنوع را پی ریزی کرده‌اند که البتّه این دو حوزه، دو مسأله تاحدودی مجزّا هستند و می توان آن ها را در دو پژوهش مستقل بررسی نمود. بر این اساس، آثار عروضی منظوم و قصاید مصنوع، دو بخش از شیوه شاعران در به کارگیری مباحث عروضی هستند که در پژوهش حاضر، نقد و بررسی شده‌اند. در بخش دیگر مقاله، کارکرد واژگان و اصطلاحات عروضی از منظر جنبه های زیبایی شناسی، بررسی شده و شماری از مؤلّفه های مذکور در شعر فارسی، استخراج و اهداف شاعران، طبقه بندی و سپس به صورت داده های آماری در قالب جدول و نمودار، ارائه شده است.

بررسی و تحلیل زبان گفت‌و‌گو در کولی واره‌های سیمین بهبهانی

منوچهر تشکری؛ صدیقه پاک ضمیر

دوره 16، شماره 2 ، شهریور 1403، ، صفحه 27-60

https://doi.org/10.22099/jba.2024.49076.4480

چکیده

بررسی و تحلیل زبان گفت‌و‌گو در کولیواره‌های سیمین بهبهانی چکیده کولیوارهها مجموعهی شانزده غزل نو از سرودههای شاعر معاصر، سیمین بهبهانی، است که در دفتر دشتارژن سال ... بیشتر بررسی و تحلیل زبان گفت‌و‌گو در کولیواره‌های سیمین بهبهانی چکیده کولیوارهها مجموعهی شانزده غزل نو از سرودههای شاعر معاصر، سیمین بهبهانی، است که در دفتر دشتارژن سال 1362 منتشر شده است. خواننده هنگام مطالعهی این غزلها با مجموعهای از روایتها روبهرو میشود که سازهی اصلی آن را گفتوگو تشکیل میدهد؛ ازاینرو نویسندگان این مقاله به بررسی زبان گفتوگو در مجموعهی کولیوارهها پرداختهاند. تحلیل زبان گفتوگو در روایت، از نظریههای ساختارگرایان است و در آن، عناصر زبانی دخیل در گفتوگو ازجمله: واژگان، ترکیبات، ضمایر، لحن، گزارههای گفتوگویی، عناصر ادبی دخیل در روابط آن و کارکرد گفتوگو بررسی میشود. در این پژوهش نیز ساختار زبانی گفتوگو در کولیوارههای سیمین بهبهانی بررسی شده و نگارندگان به نتایج تازه و قابلتأمّلی در زمینهی نوآوریهای این شاعر برجستهی معاصر در غزل دست یافتهاند؛ ازجمله نتایج حاصل این است که کارکرد گفتوگو در کولیوارهها به صورتهای «بازتاب حالات درونی شاعر، توصیف وضع موجود، آرزوی وضع مطلوب و ایجاد وحدت مضمون در محور عمودی غزل» انجام شده است. شاعر در این شانزده روایت، کولی را که نمادی از خود و هر زن و انسان آزاده و تلاشگری است، به کوشش برای ساختن جامعهای بهتر دعوت میکند. از دیگر یافتههای پژوهش حاضر این است که کاربرد گفتوگو در کولیوارهها سبب شده این غزلهای نو در دستهی غزل روایی معاصر بگنجد؛ بدینگونه که شاعر از آمیختن غزل سنّتی با غزل نو و گنجاندن مفاهیم تازه در قالب یک روایت، دیالکتیکی را میان غزل سنّتی و نو برقرار کرده که به نوآوری در غزل روایی معاصر انجامیده است. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی و آماری انجام و در گردآوری دادهها از شیوهی اسنادی و ابزار برگهنویسی (فیشبرداری) استفاده شده است. بستر اصلی پژوهش، مجموعهی شانزده کولیواره از دفتر دشتارژن سرودهی سیمین بهبهانی است.

بررسی و تحلیل کنش‌های گفتاری منطق‌الطیر عطار در پیشبرد روایت با تأکید بر نظریه‌ی جان آر سرل

منوچهر تشکری؛ نسرین گبانچی

دوره 14، شماره 3 ، آذر 1401، ، صفحه 93-120

https://doi.org/10.22099/jba.2022.42681.4191

چکیده

کنش گفتاری یا کارگفت از نظریات زبانشناسی و فلسفی کاربردشناسی زبان به شمار می آید. در این نظریه، کاربرد افعال در ساختار گفت‌وگویی با توجه به موقعیت کلام و ارتباط های اجتماعی بررسی و واکاوی ... بیشتر کنش گفتاری یا کارگفت از نظریات زبانشناسی و فلسفی کاربردشناسی زبان به شمار می آید. در این نظریه، کاربرد افعال در ساختار گفت‌وگویی با توجه به موقعیت کلام و ارتباط های اجتماعی بررسی و واکاوی می‌شود. روایت منطق الطیر نیز با توجه به اینکه متن داستانی شاخصی در زمینه ی گفتمان روایی است، بر پایهی گفت‌وگوها پیش رفته و روایت آن در پیوند با ساختار معنایی افعال و جملات گفت‌وگویی، با کنش ‌گفتاری تلاقی مییابد و در ساختار نظام‌دهندهی داستان یا روایت کلی آن بررسی میشود، چنانکه معنای افعال در کنش ‌گفتاری و در مسیر القای مفهومی خاص در هنگام کارکرد فعل بازیابی میگردد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل افعال و بافت موقعیتی پاره گفتارهای منطق الطیر با توجه به شاخصه های نظریه‌ی کنش ‌گفتاری است و در پی پاسخ دادن به این پرسش است که گفت‌وگوهای هدهد و پرندگان قابلیت بررسی بر پایهی پنج گونه کنش‌ گفتاری دارد یا خیر. این پژوهش به روش تحلیلی و آماری، کنش ‌گفتاری افعال را در پیشبرد گفتمان روایی منطق الطیر و با توجه به بررسی پنج گونه کنش ‌گفتاری «گفت‌وگوهای هدهد و پرندگان» مطرح میکند و نشان میدهد که نوع کنش‌ گفتاری اظهاری (توصیفی) در گفت‌وگوهای مذکور، کارکرد اجرایی بیشتری داشته و دیگر کنش های گفتاری موردبحث در سایه ی این گونه تحقق یافتهاند؛ هرچند کنش عاطفی پرندگان و کنش ترغیبی افعال هدهد نیز درجهت گفتمان روایی و بافت موقعیتی ساختار جملات نقش برجستهای داشته اند.

بررسی و تحلیل کارکرد صفت در غزل‌های طنز و حسب‌‌حال حافظ بر اساس تئوری ارزیابی نقش‌گرای هالیدی

مژگان پهلوانی؛ منوچهر تشکری؛ نصرا... امامی

دوره 13، شماره 3 ، آذر 1400، ، صفحه 79-104

https://doi.org/10.22099/jba.2020.36408.3681

چکیده

چکیدهیکی از راه‌های شناخت عمق و غنای غزل حافظ می‌تواند استفاده از نظریات نوین باشد‌؛ بنابراین در جستار حاضر مجموعه‌ غزل‌های طنز و حسب‌حال حافظ با استفاده از نظریه‌ی «زبان‌شناسی نظام‌مند ... بیشتر چکیدهیکی از راه‌های شناخت عمق و غنای غزل حافظ می‌تواند استفاده از نظریات نوین باشد‌؛ بنابراین در جستار حاضر مجموعه‌ غزل‌های طنز و حسب‌حال حافظ با استفاده از نظریه‌ی «زبان‌شناسی نظام‌مند نقش‌گرای هالیدی» که در تجزیه‌وتحلیل متون گفتاری، نوشتاری، ادبی و سبک‌شناسی کاربرد فراوانی دارد، بررسی و تحلیل شده است. در این غزل‌ها و براساس تئوری ارزیابی که یکی از سه نظام تشکیل‌دهنده‌ی نقش بینافردی است و در ریزنظام نگرش، سه حوزه‌ی احساسی «تأثیر، قضاوت و قدردانی» قابل‌طرح است، بیشترین بسامد صفت‌ها به‌ترتیب در حوزه‌ی داوری، تقدیر و انفعال کاربرد دارند. این نکته نشان می‌دهد که حافظ در این غزل‌ها از واژه‌هایی که بیانگر احساسات و فرایند ذهنی واکنش‌ها باشد، کمتر استفاده کرده و درمقابل، بیشترین استفاده را از واژه‌های بیانگر ارزیابی رفتار بشری برده است. ازسویی بسامد صفاتی که در نقش‌های غیرتوصیفی به کار رفته‌اند، بیشتر از صفاتی است که نقش توصیفی دارند و علت این امر، بزرگ‌نمایی، تأثیرگذاری و بلاغت بیشتر است. نتیجه‌ی فوق بیانگر این است که کاربرد صفات در غزل‌های حافظ، با فرانقش بینافردی در دستور نقش‌گرای هالیدی انطباق دارد؛ بنابراین با استناد به بسامد دقیق نقشِ استخراجشده از این غزل‌ها، اطلاعات مفید و ارزنده‌ای در قالب جدول و نمودار ارائه‌ شده است.

نقد و تحلیل تعاریف«حُسن طلب» همراه با دریافتی تازه از آن

منوچهر تشکری؛ محمد رضا صالحی مازندرانی؛ کاظم جعفری نیک

دوره 11، شماره 2 ، شهریور 1398، ، صفحه 53-76

https://doi.org/10.22099/jba.2018.28748.2951

چکیده

حُسن طلب، از آرایه های ادبی است که نیاز و خواسته ای را با شیوه‌ی نیکو و اثرگذار برای شنونده‌ی خویش بیان می نماید؛ این آرایه ادبی به عنوان یک متغیّر در بدیع معنوی، بر پایه‌ی نیاز، نوع تقاضا ... بیشتر

بررسی و تحلیل منظومة مانلی نیمایوشیج براساس الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل

نصرالله امامی؛ منوچهر تشکری؛ محمدرضا صالحی مازندرانی؛ آسیه کشاورز مویدی

دوره 7، شماره 4 ، اسفند 1394، ، صفحه 1-20

https://doi.org/10.22099/jba.2016.2966

چکیده

جوزف کمپبل با توجه به شباهت‌های ساختاری اسطوره‌ها و قصه‌های کهن، الگویی واحد برای تمامی داستان‌ها ترسیم کرد. او در برایند نظریات خویش از نظریة کهن‌الگوی یونگ بهره جست و به تبیین الگوی پیشنهادی خود ... بیشتر

دوره 18 (1405)

دوره 17 (1404)

دوره 16 (1403)

دوره 15 (1402)

دوره 14 (1401)

دوره 13 (1400)

دوره 12 (1399)

دوره 11 (1398)

دوره 10 (1397)

دوره 9 (1396)

دوره 8 (1395)

دوره 7 (1394)

دوره 6 (1393)

دوره 5 (1392)

دوره 4 (1391)

دوره 3 (1390)

دوره 2 (1389)

دوره 1 (1388)

نویسنده = منوچهر تشکری

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده