زینب برزگرماهر؛ خدابخش اسداللهی
چکیده
جستار حاضر، با رویکرد کیفی، و به شیوه‌ی تحلیل محتوای قیاسی، عناصر رفتاری در اشعار تمثیلی پروین اعتصامی را بر مبنای نظریۀ یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا بررسی می‌کند. جامعۀ آماری پژوهش، اشعار تمثیلی پروین ...
بیشتر
جستار حاضر، با رویکرد کیفی، و به شیوه‌ی تحلیل محتوای قیاسی، عناصر رفتاری در اشعار تمثیلی پروین اعتصامی را بر مبنای نظریۀ یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا بررسی می‌کند. جامعۀ آماری پژوهش، اشعار تمثیلی پروین اعتصامی و نمونۀ پژوهش شامل پنجاه قطعه شعر تمثیلی است که به‌صورت هدفمند و بر اساس بیشترین قابلیت انطباق با مؤلفه‌های نظریۀ یادگیری اجتماعی بندورا انتخاب شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد نمادهای اخلاقی در شعر پروین اعتصامی، بستری مساعد برای رمزگردانی ذهنی، اصلاح رفتار و ارتقای شناخت اجتماعی فراهم آورده‌است. تمثیل در شعر پروین، قرابت معناداری با مفهوم یادگیری مشاهده‌ای در نظریۀ بندورا دارد و در اغلب موارد، ساختار اشعار تمثیلی وی تطابق کلی با مراحل یادگیری اجتماعی را نشان می‌دهد. مؤلفه‌هایی همچون «تنبیه جانشینی»، «موجبیت متقابل» و «اثر موجی» در بخش عمده‌ای از این قطعات حضور دارند. همچنین، «انگیزش درونی» به‌عنوان مهم‌ترین عامل یادگیری در نمونه‌ی پژوهش برجسته است و بیانگر تأکید شاعر بر استمرار فرایند یادگیری علی‌رغم ناملایمات اجتماعی است. در مجموع، اشعار تمثیلی پروین اعتصامی به‌منزلۀ کنش ادبی با اثربخشی غیرمستقیم، مخاطب را در مسیر یادگیری فعال قرار داده و هنجارهای اجتماعی مساعد را به ذهن خودآگاه ایشان القا می‌کند.
