منوچهر تشکری؛ مختار ابراهیمی؛ پیام نیک بیان
چکیده
آموزش وزن شعر سنّتی فارسی تا پیش از عروض علمی، از چالش برانگیزترین مسائل ادب فارسی بوده و عروضیان کوشیدهاند این مسأله را با ابداع روشهای نو برطرف سازند که بر اساس سنّت ادبی، از کارآمدترین شیوههای ...
بیشتر
آموزش وزن شعر سنّتی فارسی تا پیش از عروض علمی، از چالش برانگیزترین مسائل ادب فارسی بوده و عروضیان کوشیدهاند این مسأله را با ابداع روشهای نو برطرف سازند که بر اساس سنّت ادبی، از کارآمدترین شیوههای ساده سازی آموزش عروض بهرهگیری از مقوله نظم بوده است؛ بنابراین نویسندگان پژوهش حاضر پس از مطالعه دیوان های شعری و استخراج شواهد بر اساس گزینش غالب متون که در آن ها به نکات وزنی و عروضی اشاره شده، به تحلیل کارکرد منظومه ها و واژگان و اصطلاحات عروضی پرداخته و دو رویکرد متفاوت شاعران را در کاربرد عروض شناسایی کردهاند. رویکرد یکم به کارگیری شعر با هدف ارتقای آموزش عروض و دوم، بهرهگیری از واژگان و اصطلاحات وزن برای تأثیرگذاری شعر بر مخاطبان است. در شیوه نخست، شاعران با هدف آموزش بهتر عروض کوشیدهاند، مفاهیم عروضی را در قالب های موزون ارائه دهند که در نسخه های خطّی با عنوان «عروض منظوم» نامگذاری شده اند. گفتنی است که خوانش اغلب این آثار، ملال آور است و بر سرایندگان آن ها خرده گرفته شده که سرودههایشان از مباحث زیبایی شناسی، بهره ندارد؛ بنابراین شاعران به منظور رفع این مشکل، صنایع ادبی و عروضی را در اشعار خود گنجانده و بنیاد شعر مصنوع را پی ریزی کردهاند که البتّه این دو حوزه، دو مسأله تاحدودی مجزّا هستند و می توان آن ها را در دو پژوهش مستقل بررسی نمود. بر این اساس، آثار عروضی منظوم و قصاید مصنوع، دو بخش از شیوه شاعران در به کارگیری مباحث عروضی هستند که در پژوهش حاضر، نقد و بررسی شدهاند. در بخش دیگر مقاله، کارکرد واژگان و اصطلاحات عروضی از منظر جنبه های زیبایی شناسی، بررسی شده و شماری از مؤلّفه های مذکور در شعر فارسی، استخراج و اهداف شاعران، طبقه بندی و سپس به صورت داده های آماری در قالب جدول و نمودار، ارائه شده است.
