شعر پژوهی(بوستان ادب) - فهرست مقالات

علم روانشناسی، با توجّه به دیدگاه‌ها و روشهایی که تاکنون ارائه‌داده؛ در پی درمانگری روان انسان بوده‌ و بیشتر به حیطۀ درمانِ بیماری‌ها، ناهنجاری‌ها و اختلال‌های روانی معطوف و منحصر و محدود بوده ‌است. ... بیشتر علم روانشناسی، با توجّه به دیدگاه‌ها و روشهایی که تاکنون ارائه‌داده؛ در پی درمانگری روان انسان بوده‌ و بیشتر به حیطۀ درمانِ بیماری‌ها، ناهنجاری‌ها و اختلال‌های روانی معطوف و منحصر و محدود بوده ‌است. در این میان، برخی روشها نیز در علم روانشناسی وجوددارد، که به مرحلۀ پیشابیماری پرداخته و به زبان ساده‌تر، با رویکردی پیشگیرانه، جویای آن است که اینگونه ناراستی‌های روانی، ایجادنشود. یکی از این روشهای نو، روشی با عنوان روانشناسیِ مثبت‌نگر یا مثبت‌گراست. شاید، به دلیل وجود اینگونه رویکردی در میان برخی روانشناسان، نتوان مبدع و پیشوایی را برای آن یافت؛ امّا امروزه، این روش را به «مارتین سلیگمن»( - 1942م.) نسبت‌می‌دهند. در این روش، که یکی از جدیدترین رویکردهای روانشناسی است، عناصری که عمدتاً روحیۀ مثبت‌نگری را دربرمی‌گیرد، مورد هدف و ارائه قرارگرفته‌است. سلیگمن در نظریّۀ بهزیستی شش فضیلت «تعالی معنوی»، «انسانیّت»، «عدالت»، «شجاعت»، «اعتدال» و «خردورزی» و زیرمجموعه‌هایی برای آن‌ها ارائه‌می‌دهد.در این پژوهش، ضمن تبیین و تطبیق فضیلتهای شش‌گانۀ نظریّۀ بهزیستیِ سلیگمن، با غزل «عالی شیرازی»(1121-1048هـ.ق.) از شاعران توانمند و کمتر شناخته‌شدۀ سبک هندی، که پژوهندگان این مقاله تصحیح، شرح و تعلیق دیوان او را به انجام رسانده اند، مؤلفه‌هایی از هر شش فضیلت مثبت‌گرا که در غزل این شاعر نموددارد، و به این قرار ‌است: «زیبایی‌دوستی و فضیلت‌خواهی»، «قدرشناسی»، «آینده‌نگریِ خوشبینانه»، «باورمندی و زیست هدفمند»، «بخشندگی»، «شوخ‌طبعی»، «هیجان»، «نوع‌دوستی»، «عشق»، «مدارا»، «همّت و تلاش»، «شکیبایی»، «صداقت»، «خویشتن‌داری»، «تواضع»، «آینده‌نگری محتاطانه»، «تفکّر انتقادی»، «نوآوری(خلّاقیّت)» و «هوش هیجانی» تبیین شده است. «عالی شیرازی» با دقّتی مثبت‌اندیشانه که در پدیده‌های اطرافش داشته است، توانسته مضامینی دوسویه از جهان انتزاعی و شهودی را در بستر معنویِ مشترک با یکدیگر پیونددهد، که برخی از این عناصر عینی که او توانسته به وسیلۀ آنها پرداختی هنری از مؤلّفه‌های مثبت‌گرا داشته‌باشد و نیز چگونگی تبیین این پیوند با توجّه به مثال‌هایی از غزل او در این پژوهش بحث‌شده است.

مؤلفه‌های تصویرپردازی غزل شاعران مهاجر سبک هندی (بر اساس غزلیات طالب‌آملی)

روح اله هاشمی؛ محمدعلی محمودی؛ عبدالعلی اویسی کهخا

دوره 18، شماره 1 ، خرداد 1405

https://doi.org/10.22099/jba.2025.52973.4645

چکیده

طالب‌آملی (994- احتمالاً 1034-1036 هـ. ق) یکی از بزرگ‌ترین و پرکارترین شاعران سبک هندی است که بیش از هزار و ششصد غزل سروده است. مکان اولیه و ثانویه‌ای که طالب در آن زیسته؛ یعنی آمل و شبه قاره هند، تأثیر قابل‌توجهی ... بیشتر

مقاله کوتاه: غریب‌تر از طرز تازه (فراروی نیما در آفرینش یکی از شگردهای سبک هندی)

مصطفی میردار رضایی

دوره 17، شماره 2 ، شهریور 1404، ، صفحه 111-118

https://doi.org/10.22099/jba.2025.50464.4536

چکیده

شعر سبک هندی قلمرو معانی و مضامین غریب و اعجاب‌انگیز است و شاعران این طرز نیز برای آفرینش معانی بیگانه از هنرسازه-هایی خاص بهره می‌گیرند. نیما با شیفتگی و غور در مختصات سبک هندی، یکی از شگردهای مضمون‌ساز ... بیشتر

آشنایی زدایی از عناصر دیوانی در غزل شاعران سبک هندی

میر جلیل اکرمی؛ دادرس محمدی

دوره 12، شماره 3 ، آذر 1399، ، صفحه 1-30

https://doi.org/10.22099/jba.2019.31198.3178

چکیده

آشنایی‌زدایی از مهم‌ترین فنون گریز از ابتذال، در هر دو حوزه‌ی ساختار و محتوای هنرِ شعر است که ابزارِ خیال شاعران برای دریافتی متمایز و مهیّج از زبان و انتقال آن به مخاطب واقع ‌شده ‌است. این مبحث مهم ... بیشتر آشنایی‌زدایی از مهم‌ترین فنون گریز از ابتذال، در هر دو حوزه‌ی ساختار و محتوای هنرِ شعر است که ابزارِ خیال شاعران برای دریافتی متمایز و مهیّج از زبان و انتقال آن به مخاطب واقع ‌شده ‌است. این مبحث مهم نقد ادبی، نخستین‌بار به‌وسیله‌ی فرمالیست‌های روسی مطرح شد. به‌عقیده‌ی آنان تکرار واژگان و ترکیبات کهن، زیبایی متن و به‌تبعِ آن رغبت مخاطب را تهدید کرده و لزوم بیگانه‌سازی را نمایان می‌سازد. جلوه‌های این هنر شاعری را بیش‌و‌کم در تمام ادوار شعر فارسی می‌توان دید؛ اما در عصر رواج سبک هندی، به دلایلی همچون گذرِ شعر، به‌ویژه قالب غزل، از ادوار پرشکوه و به‌تبع آن تکرار و ابتذال عناصر آن و تغییر پایگاه و مخاطبِ هنرِ شعر، این تجلّی نمایان‌تر است. عناصر دیوانی نیز به دلایلی همچون تعلقشان به دربار، به‌عنوانِ عظیم‌ترین مهد پرورش شعر و سنخیّت با ادبیات فاخر و کهن ، به‌قدری استفاده شده‌اند که در زمان ظهور سبک هندی، غبار تکرار و کهنگی دامانشان را گرفته ‌است؛ بنابراین، شاعر سبک هندی با انواع فنونِ آشنایی‌زدایی همچون توجه خیالی به حواشی عناصر، مخالف‌خوانی، مضمون‌تراشی، کاربرد تناقض‌آمیز و کاریکاتوری عناصر و همچنین بهره‌جستن از آن‌ها در بیگانه‌سازی کنایات مبتذل، درصدد نوسازی و نمایاندن دگرگونه‌ی آن‌ها در شعر خود برآمده ‌است. در این مقاله، ذیلِ شش عنوان، به تحلیل کاربرد این شگردها در غزل سبک هندی پرداخته‌ایم.

قافیه و مضمون آفرینی با تکرار قافیه در غزلیات صائب تبریزی

مرضیه طاهری؛ محمدحسین کرمی

دوره 7، شماره 3 ، آذر 1394، ، صفحه 57-84

https://doi.org/10.22099/jba.2015.2871

چکیده

قافیه یکی از مزایای عمدۀ کلام موزون است که هم در موسیقی شعر نقش اساسی دارد و هم مرکز ثقل بیت و مایۀ توجه مخاطب است. از مهم‌ترین ویژگی‌های قافیه این است که عواطف شاعر را سامان می‌دهد و مخاطب را مجبور می‌کند ... بیشتر قافیه یکی از مزایای عمدۀ کلام موزون است که هم در موسیقی شعر نقش اساسی دارد و هم مرکز ثقل بیت و مایۀ توجه مخاطب است. از مهم‌ترین ویژگی‌های قافیه این است که عواطف شاعر را سامان می‌دهد و مخاطب را مجبور می‌کند که دوباره بازگردد و درباره بیت بیندیشد.در ادب کهن فارسی تکرار قافیه به عنوان عیوب شعر شناخته شده است، اما شاعران سبک هندی مانند طالب آملی و صائب تبریزی، قافیه را به کرات در غزل‌هایشان تکرار کرده‌اند و در اندیشۀ آنان، این کار نه تنها از زیبایی شعرشان نکاسته است، بلکه نشانگر ظرافت و نازکی خیال آنان است. زیرا شاعر سبک هندی، شاعر خیال و مضمون است. از‌این‌رو هرچه شاعر در مضمون‌پردازی خبره باشد، در این سبک استادتر است.می‌توان گفت در 60 الی 65 درصد از غزلیات صائب، تکرار قافیه وجود دارد. اما وی با تکرار قافیه، ذهن نازک‌اندیش خویش را به مخاطب نشان می‌دهد، زیرا او هر قافیه را به عنوان عنصری جدید با مضامین و واژگان جدید پیوند می‌دهد، تا آن‌جا که همان واژه‌ی تکراری در بیتی دیگر زمینه‌ساز مضامین دیگر می‌شود. او از این تکرار تداعی معانی جالبی می‌آفریند و گاه نیز واژگان تکراری را با معناهای متفاوت یا دلالت‌های ضمنی آن‌ها به کار می‌گیرد.در این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است، به بررسی سازوکار صائب با تکرار قافیه در غزل می‌پردازیم.واژگان کلیدی: تکرار، سبک هندی، صائب، غزل، قافیه، مضمون‌سازی.

بررسی تمایز و قیاس ناپذیری سبک هندی با سبک‌های قبل از آن از چشم انداز نظریه‌ی تامس کوهن

مراد اسماعیلی؛ حسین حسن پور آلاشتی

دوره 6، شماره 3 ، آذر 1393، ، صفحه 21-44

https://doi.org/10.22099/jba.2014.1854

چکیده

چکیده سبک هندی یکی از سبک‌هایی است که با سبک‌های قبل از خود، یعنی خراسانی و عراقی، تفاوت‌های آشکاری دارد و اغلب متخصصان و منتقدان، این سبک را به منزله‌ی نوعی گسست ادبی می‌دانند که به سبب آن شعر فارسی ... بیشتر

صائب و بررسیِ طول و عرض زندگی

محمدرضا موحدی

دوره 3، شماره 4 ، بهمن 1390، ، صفحه 115-138

https://doi.org/10.22099/jba.2012.265

چکیده

صائب و بررسیِ طول و عرض زندگی دکتر محمدرضا موحدی* دانشگاه قم چکیده تفکر درباره‌ی مهلت چند روزه‌ی حیات، از دیرگاه دغدغه‌ی آدمی بوده است. اندیشمندان ایرانی نیز در قرون متمادی، درباره‌ی راز ... بیشتر

دوره 18 (1405)

دوره 17 (1404)

دوره 16 (1403)

دوره 15 (1402)

دوره 14 (1401)

دوره 13 (1400)

دوره 12 (1399)

دوره 11 (1398)

دوره 10 (1397)

دوره 9 (1396)

دوره 8 (1395)

دوره 7 (1394)

دوره 6 (1393)

دوره 5 (1392)

دوره 4 (1391)

دوره 3 (1390)

دوره 2 (1389)

دوره 1 (1388)

کلیدواژه‌ها = سبک هندی

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده