0 تحلیل طرحواره‌های قدرتی در غزلیّات شمس و پیوندآن باالگوی جهان‌بینی مولانا A Survey of Force schemas in Shams's sonnets and its relations by Mawlana's worldview pattern https://jba.shirazu.ac.ir/article_5079.html 10.22099/jba.2019.30785.3155 0 «طرحواره‌های تصویری» که در حوزۀ زبان‌شناسی شناختی، بر نقش تجربه در شناخت تأکید می‌ورزند، طرح‌هایی از تجربه‌های جسمانی هستند که در ذهن شکل می‌گیرند و انسان را قادر می‌سازند مفاهیم پیچیده و انتزاعی را درک کند، دربارۀ آن‌ها بیندیشد و استدلال کند. پژوهش حاضر با بررسی طرحواره-های قدرتیِ «اجبار»، «مانع»، «نیروی متقابل»، «انحراف از جهت»، «رفعِ مانع»، «توانایی» و «جذب» در غزلیّات مولانا بر اساس نظر جانسون، در پی اثبات این فرضیّه است که طرحواره‌های قدرتی چگونه با الگوهای جهان‌بینی مولانا پیوند خورده‌اند. پژوهش نشان می‌دهد که بهره‌گیری از طرحواره‌های قدرتی در عرفان برای تبیین مفاهیم عرفانی اجتناب‌ناپذیر است و تفهیم عرفان در قالب نوعی حرکت با موانع خاص که کشش‌های متضادّی آدمی را به سوی خود می‌کشند، تنها در قالب طرحواره‌ها امکان‌پذیر است. همچنین طرحواره‌ها می‌توانند بر جنبه‌هایی از جهان‌بینی تأکید کنند، برای تبیین آن‌ها از طرح‌های جدیدی بهره گیرند و تفسیری از جهان‌بینی شاعر و جنبه‌های پراهمّیّت آن به دست دهند؛ جهان‌بینی عرفانی به همان میزان که برای تبیین خود به طرحواره‌ها نیازمند است، هدایت طرحواره‌ها را نیز در دست می‌گیرد و برای تبیین الگوهای خود دست به گزینش نوع خاصّی از آن‌ها می‌زند. در جهان‌بینی زمین‌گریز و آسمان‌گرای مولانا، وجود طرحواره‌هایِ «عمودی»، «کشش دو سویه»، «مانعِ محاصره ‌کننده»، «مانعِ گذرگاهِ باریک» و «مانعِ دید»، در کنارِ طرحواره‌های مورد نظر جانسون، همۀ موارد بالا را تأیید می‌کند. 1 A Study of Force schemas in Ghazals of Shams and its Relation with Rumi's Worldview Abstract The "image schemas", which emphasize the role of experiential knowledge in the field of cognitive linguistics, are patterns of physical experiences that are formed in the mind and enable a person to comprehend complex and abstract concepts. This study examines the force schemes of "Compulsion", "Blockage", "Counterforce", "Diversion", "Removal of Restraint", "Enablement" and "Attraction" in Rumi's poetry, according to Johnson's view. It is argued that force schemas are linked to Rumi's worldview patterns. Research shows that the use of force schemas in mysticism is inevitable for the explanation of mystical concepts, and that understanding mysticism in the form of a movement with certain opposing obstacles attracting man is possible only through schemas. Schemas can also emphasize aspects of worldview, explain them to new schemas, and give an interpretation of the worldview of the poet and its significant aspects. The mystical worldview that needs schemas for self-explanation takes on schemas and selects certain kinds to explain their patterns. In Rumi's heavenward worldview, the existence of "vertical" schemas, "double stretch", "obstructive barrier", "obstacle of narrow passage" and "obstacle to vision", along Johnson's schemas approval confirm all of the above. Keywords: 1 24 حسن توفیقی hasan tofighi دانشجوی دکترا ایران tofighi1160@gmail.com علی تسنیمی Ali Tasnimi گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران ایران a.tasnimi@hsu.ac.ir مهیار علوی مقدّم mehyar Alavi Moghaddam دانشگاه حکیم سبزواری ایران m.alavi2007@yahoo.com زبان‌شناسی شناختی طرحوارۀ تصویری طرحوارۀ قدرتی غزل مولانا جهان‌بینی قرآن کریم. (1374). ترجمهی عبدالمحمّدآیتی، تهران: سروش.##ابوالقاسمی، سیّدهمریم. (1383). اصطلاحات و مفاهیم عرفانی دیوان شمس. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##بارسلونا، آنتونیو. (1390). استعاره و مجاز با رویکردی شناختی. برگردان فرزان سجودی، لیلا صادقی و تینا امراللهی، تهران: نقش جهان.##بقلیشیرازی، روزبهان. (1344). شرح شطحیّات. تصحیح هانری کربن، تهران: انستیتوی ایران و فرانسه.##بهرامی، غلامرضا. (1391). غم و شادی از نگاه مولانا. کارشناسیارشد، دانشگاه قم.##بهنام، مینا. (1389). «استعارهیمفهومی نور در دیوان شمس». نقد ادبی، سال 3، شماره‌ی 10، صص91-114.##پورالخاص، شکرالله؛ آلیانی، رقیّه. (1397). «بررسی استعارههای جهتی در غزلیّات شمس». متنپژوهی ادبی، سال 22، شمارهی 75، صص 207-228.##حسینی، ندا. (1393). بررسی مفهوم شمس در غزلیّات مولانا بر اساس رویکرد شناختی. پایان‌نامه‌ی کارشناسیارشد دانشگاه فردوسی مشهد.##راسخمهند، محمّد. (1393). درآمدی بر زبانشناسی شناختی: نظریّهها و مفاهیم. تهران: سمت.##زرقانی، سیّدمهدی و همکاران. (1393). «تطوّر استعارهی عشق از سنایی تا مولانا». ادبیّات عرفانی دانشگاه الزّهرا، سال 6، شمارهی 11، صص 43-79.##سجّادی، سیّدجعفر. (1370). فرهنگ لغات و اصطلاحات عرفانی. تهران: طهوری.##شیمل، آنماری. (1375). شکوه شمس (سیری در آثار و افکار مولانا جلالالدّین رومی). ترجمهی حسن لاهوتی، تهران: علمی و فرهنگی.##صارمی، سهیلا. (1373). مصطلحات عرفانی و مفاهیم برجسته در زبان عطّار. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##صفوی، کورش. (1392). درآمدی بر معنیشناسی. تهران: سوره مهر.##عبدالکریمی، سپیده. (1393). فرهنگ توصیفی زبانشناسی شناختی. تهران: علمی.##علّامی، ذوالفقار و کریمی، طاهره. (1395). «تحلیل شناختی استعارهی مفهومی جمال در مثنوی و دیوان شمس». زبان و ادبیّات فارسی، سال 24، شمارهی80، صص137-159.##غنی، قاسم. (1366). تاریخ تصوّف در اسلام و تطوّرات و تحوّلات مختلفهی آن از صدر اسلام تا عصر حافظ. ج2، تهران: زوّار.##فتوحیرودمعجنی، محمود. (1392). سبکشناسی: نظریّهها، رویکردها و روشها. تهران: سخن.##فروزانفر، بدیعالزّمان. (1381). احادیث و قصص مثنوی. تهران: امیرکبیر.##کاسیرر، ارنست. (1378). فلسفهی صورتهای سمبلیک. ترجمهی یدالله موقن، ج2، تهران: هرمس.##کاشانی، عبدالرزّاق.(1376). اصطلاحاتالصّوفیّه. ترجمهی محمّدعلی مودودلاری و به کوشش گلبابا سعیدی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.##کریمی، طاهره؛ علّامی، ذوالفقار .(1392). «استعارههایمفهومی در دیوان شمس برمبنای کنش حسّی خوردن». نقد ادبی، سال 6، شمارهی 24، صص 143-168.##کریمی، طاهره. (1394). «بررسی معناشناختی استعارههای چندشبکهای مادر و طفل در دیوان شمس از نطفهبستن تا فطام». نقد ادبی، سال 8، شمارهی 30، صص 145-165.##کوچکزاده، علی. (1394). بررسی تطبیقی استعاره در غزلیّات حافظ و مولوی از منظر معنیشناسیشناختی. کارشناسیارشد زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه پیام نور تهران.##لیکاف، جورج. (1395). قلمرو تازهی علوم شناختی: آنچه مقولهها دربارهی ذهن فاش میکنند. ترجمهی جهانشاه میرزابیگی، ج1، تهران: آگاه.##مباشری، محبوبه؛ کریمی، طاهره. (1394). «تحلیل شناختی تصویر آهو در دیوان شمس». پژوهشهای ادب عرفانی(گوهر گویا)، سال 9، شمارهی 2، صص 25-50.##محرابیکالی، منیره. (1393). بررسی و مقایسهی طرحوارههای تصویری غزلیات سعدی و حافظ. پایان‌نامه‌ی دکتری دانشگاه مازندران.##محمّدیان، عبّاس. (1386). سیمای انسان در مثنوی مولوی. سبزوار: دانشگاه تربیت معلّم سبزوار.##مشتاقمهر، رحمان. (1392). فرهنگنامهی رمزهای غزلیّات مولانا. تهران: خانهی کتاب.##مولوی، جلالالدّینمحمّد. (1385). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد نیکلسون، تهران: هرمس.##ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ.(1393). غزلیّات شمس تبریز. مقدّمه، گزینش وت فسیر: محمّدرضاشفیعیکدکنی، دوجلد، تهران: سخن.##Cameron‚ Lynne & Maslen‚Robert. (2010). Metaphor Analysis: research practice in applied linguistics‚ social sciences and the humanities. First Published. London: Equinox Publishing Ltd.##Croft‚William & Cruse‚Alan. (2005). Cognitive Linguistics.Third printing. United Kingdom: Cambridge university press.##Jahnson‚ Mark. (1987).The Body In The Mind: The Bodily Basis Of Meaning, Imagination, and Reason. The University Of Chicago Press.## Lakoff‚ George .(1993). The Contemporary of metaphor.In metaphor and thought. Ed. A. ortony.Second Edit. Cambridge university press.PP 202-251.##Lakoff‚ George & Jahnson‚ Mark.(2003). Metaphors we live by.Chicago and London‚The University of Chicago press.##

0 تحلیل قاعده‌کاهی گونه‌ای جغرافیایی و جلوه‌های بومی زبان در غزل معاصر Contemporary Sonnet Composers' Approach to Geographical Deviation. https://jba.shirazu.ac.ir/article_5108.html 10.22099/jba.2019.30457.3116 0 هدف مقالهی حاضر آن است که با نگاهی تحلیلی، چگونگی کاربرد قاعدهکاهی گونه‌ای جغرافیایی را بهعنوان یک «هنرسازه» و جلوهی بومی زبان در غزل معاصر نشان دهد. سوال مقاله این است که انگیزههای غزلسرایان امروز از بهرهگیری از گویش منطقهای و لهجههای محلّی در غزل معیار امروز و اشکال و انواع آن چه بوده است؟ بدنهی اصلی مقاله را تحلیل رویکرد غزلسرایان معاصر به قاعدهکاهی جغرافیایی و نمود جلوههای بومی زبان در قالب کاربرد واژههایی از لهجههای محلّی، مصراعها و ابیات گویشی در غزل رسمی معاصر و درنهایت، غزل محاورهای و گویشی تشکیل میدهد. پژوهش حاضر به روش کتابخانهای و به شیوهی توصیفی- تحلیلی نوشته شده و در پایان این نتیجه رسیده است که ایجاد صمیمیت در مخاطب و هویتبخشی بومی به غزل امروز و از همه مهمتر، رسیدن به نوعی آشناییزدایی از راه گریز از گونهی نوشتاری معیار، به واژگان و ساخت نحوی گفتار و بهویژه گویش محلی، از پیامدهای بهکارگیری عناصر بومی زبان در غزل معاصر است. واژههای کلیدی: غزل معاصر، آشناییزدایی، عناصر بومی زبان، قاعدهکاهی گونهای. 1 Contemporary Sonnet Composers' Approach to Geographical Deviation. Abstract The purpose of this paper is to study how geographical deviation is used as an artistic device in contemporary ghazal and what motivates contemporary poets to use regional dialects. The study includes an analysis of the approach of contemporary poets to the geographical form deviation, using words from dialects in the formal form of ghazal. The present study is a library research and the method of research is descriptive – analytical. It is concluded that, using dilaects and local expressions builds intimacy with the audience and giving local identity to the modern ghazal leading to defamiliarization and avoidance of standard language. Keywords: "Contemporary sonnet"," defamiliarization", "dialect", "form deviation" 25 46 عبدالله حسن زاده میرعلی Abdoolah Hasanzadeh mirali سمنان دانشگاه سمنان،گروه زبان وادبیات فارسی ایران a.hasanzadeh@semnan.ac.ir یدالله شکری yadollah shokri استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان ایران yadollaheshokri@yahoo.com جواد جعفری نسب javad jafarinasab دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان ایران javadjafarinasab70@gmail.com غزل معاصر آشناییزدایی عناصر بومی زبان قاعدهکاهی گونهای آرینپور، یحیی.(1372). از صبا تا نیما. ج 2، تهران: زوار.##احمدپناهی، محمّد.(1383). ترانه و ترانهسرایی در ایران. تهران: سروش.##اسداللهی، خدابخش و علیزاده، منصور. (1396). «فراهنجاری گویشی در 250 غزل از دیوان شمس». ادبیات و زبانهای محلی ایرانزمین، شمارهی 16، صص1-13.##بدیع، علیرضا.(1388). گنجشکهای معبد انجیر. تهران: تکا.##بهار، محمّدتقی.(1368). دیوان بهار. ج 2، تهران: توس.##بهرامیان، محمدحسین.(1391). این وصلهها به ماه نمیچسبد. تهران: فصل پنجم.##بهمنی، محمّدعلی.(1392). غزل زندگی کنیم. تهران: شهرستان ادب.##بهمنیمطلق، یدالله و رهایی، اسماعیل.(1390). «رویکردی صورتگرایانه به شعر قیصر از منظر هنجارگریزی»، فصلنامهی زبان و ادبیات فارسی، سال 19، شمارهی 71، صص 7-28.##بیابانکی، سعید.(1389). گزیدهغزل جوان امروز. تهران: سورهی مهر.##ــــــــــــــ.(1392). چقدر پنجره. تهران: شهرستان ادب.##تراسک، رابرت لارنس.(1382). تحوّل زبان.ترجمهی ارسلان گلفام، تهران: دانشگاه تهران.##ترکی، محمّدرضا.(1395). بغض در نواحی لبخند. تهران: هنر رسانه اردیبهشت.##جعفریذرمانی، مریم.(1384). سمفونی روایت قفلشده. تهران: مینا.##ـــــــــــــــــــ.(1389). قانون. شیراز: داستانسرا.##حافظ، شمسالدینمحمّد.(1369). دیوان غزلیّات خواجهحافظشیرازی. بهکوشش خلیل خطیبرهبر، تهران: صفی علیشاه.##حسنلی، کاووس.(1396). گونههای نوآوری در شعر معاصر ایران، تهران: ثالث.##حسینی، سیّداحمد.(1394). طبقه اول- اول شرقی. تهران: نیماژ.##حیدرزاده، مریم.(1385). ماه تمام من. تهران: پروین.##خلیلیجهانتیغ، مریم.(1380). سیب باغ جان (جستاری در ترفندها و تمهیدات هنری غزل مولانا). تهران: سخن.##دانشپژوه، منوچهر.(1380). تفنّن ادبی در شعر فارسی. تهران: طهوری.##دلبری، حسن.(1392). تطوّر غزل معاصر فارسی. رسالهی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد.##رضایینیا، عبدالرضا.(1384). گلدون شکسته. تهران: قو.##سپاهیلایین، علیرضا.(1394). فوارهها. مشهد: سپیدباوران.##شاملو، احمد.(1394). مجموعهآثار احمد شاملو: دفتر یکم، شعرها. تهران: نگاه.##شفیعیکدکنی، محمّدرضا.(1367). گزیدهغزلیّات شمس، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی. ##ـــــــــــــــــــــــــــ.(1391). رستاخیز کلمات. تهران: سخن.##شکری، گیتی.(1374). فرهنگ دبستانی (جلد اول «آ-ش»). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##صفایی، پانتهآ.(1388). دیشب کسی مزاحم خواب شما نبود. تهران: تکا.##صفوی، کورش.(1391). آشنایی با زبانشناسی در مطالعات ادب فارسی. تهران: علمی.##ــــــــــــــ.(1394). از زبانشناسی به ادبیات. ج1: نظم، تهران: سورهی مهر.##ضیایی، علیاکبر.(1380). سیمرغ خیال. تهران: شقایق.##طالبپور، حیدرعلی.(1378). قلّهنشین قاف. تهران: گفتمان خلاق.##علیپور، مصطفی.(1387). ساختار زبان شعر امروز. تهران: فردوس.##قلیپور، حسین و آزادی، روزبه.(1396). زبانشناسی ترانه. تهران: ایجاز.##کلیدری، جواد.(1390). قطار ساعت هفت. مشهد: شاملو.##گیلانی، سیّداشرفالدین.(1371). کلیّات نسیم شمال. بهکوشش حسین نمینی، تهران: اساطیر.##مرادی، محمد.(1389). جریان شناسی غزل شاعران جوان استان فارس در سالهای پس از جنگ. شیراز: عسلیها.##مروجی، حسن.(1388). تذکرهی سخنوران بیهق. سبزوار: امید مهر.##منزوی، حسین.(1371). با عشق در حوالی فاجعه. تهران: پاژنگ.##موسوی، سیّدمهدی.(1394). حتی پلاک خانه را. تهران: فصل پنجم.##مولوی، جلالالدینمحمّد.(1390). مثنوی معنوی. براساس نسخهی نیکلسون، تهران: گلستان.##ـــــــــــــــــــــــ.(1371). کلیّات شمس تبریزی. تصحیح بدیعالزمان فروزانفر، تهران: نگاه.##مهدینژاد، امید.(1387). رجزمویه. مشهد: سپید باوران.##نجفی، عبدالحسن.(1387). فرهنگ فارسی عامیانه. تهران: نیلوفر.##نقوی، امید.(1390). جان غزل. تهران: فصل پنجم.##ولیئی، قربان.(1395). موسیقی نواحی جان. تهران: شهرستان ادب.##یغما، حیدر.(1377). دیوان حیدر نعیما. بهکوشش سعید کاویانی، نیشابور: شیوه.##یوشیج، نیما.(1363). حرفهای همسایه. تهران:دنیا.##

0 تحلیل نوستالژیِ وطن در میراثِ شعری بانوی تاجیک، گل‏رخسار صفی‏ اوا Nostalgia in the Poetry of Gulrukhsor Safieva https://jba.shirazu.ac.ir/article_5080.html 10.22099/jba.2019.30530.3123 0 گل‏رخسار صفی‏ اوا (تولد 1947م) یکی از برجسته ‏ترین نمایندگان ملی‏ گرایِ شعرِ معاصر تاجیک است. وی با قرار گرفتن در فضای ناسیونالیسم فرهنگی و پناه بردن به خاطرات قومی ـ ملی، حسِ نوستالژیک عمیقی در مخاطب نسبت به گذشتۀ مشترک ایجاد می‏کند. مسئلۀ اصلی پژوهش این است که شاعر در مسیر تحول اندیشگانی خود از دوران شوراها تاکنون (2016م)، چه تعریفی از وطن در ذهن خود داشته و این مفهوم چگونه در دیوان وی منعکس شده است؟ تحلیل اشعار شاعر براساس میراث بنیادهای نظری مکتب رمانتیسم نشان داد که شاعر سه مفهوم متفاوت و در عین حال درهم‏ تنیده از وطن در دستگاه اندیشگانی خود دارد: جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی. شاعر در وطن جغرافیایی دلبستگی خود را به زادگاهش به ‏تصویر کشیده است. این تلقی از «وطنِ خرد»، جزئی جدانشدنی از جهان‏ وطنی سوسیالیستی در قاب اتحاد جماهیر شوروی بود که «وطنِ بزرگ» نامیده می‏شد. شاعر در وطن تاریخی که در دهۀ شصت و هفتاد سدۀ بیستم میلادی در ادبیات تاجیک رواج یافت، به تاریخ پیدایش قوم خود مراجعه کرد و مفهوم گسترده‏ای را که فرهنگ شورایی از آن گرفته بود، به وطن خود بازگرداند. شاعر در وطن فرهنگی که باید آن را ویژۀ دستگاه اندیشگانی این شاعر دانست و نگارنده در هیچ اثر دیگری نمود آن را نیافته است با تکیه‏بر شاهنامه به تلقی جدیدی از وطن دست می‏یازد. در این تلقی که ارتباط وثیقی با وطن تاریخی دارد، تمام فارسی‏زبانان در جایی به نام شاهنامه جا می‏گیرند و هم‏وطن می‏ شوند. 1 Abstract Gulrukhsor (1947- ) is one of the most prominent representatives of nationalism in contemporary Tajik poetry. By experiencing cultural nationalism and by taking refuge in national and ethnic memories, she creates a deep sense of nostalgia in the addressee towards the past. This paper is an attempt to find out what definition of homeland she has expressed in her poetry from the time Soviet Union until now. Based on the tenets of Romanticism, the analysis of her poems showed that the poet has had three different and interrelated concepts of homeland in mind: geographical, historical and cultural. In her geographical homeland, she inclines towards the nation. This notion of homeland was an inseparable part of the cosmopolitan socialist framework of the Soviet Union, called the "great homeland". Regarding her historical concept of homeland as outlined in Tajik literature in the 1960-1970th, the poet has referred to the historical genesis of her ethnic group to rehabilitate it. Finally, in her cultural homeland, which is special to her mental-ideational system, the poet achieves a novel conception of homeland according to the teachings of Shahnameh not found in any other writing. Thus, all Persian –speakers come together in Shahnameh and become compatriot. 47 70 ابراهیم خدایار Ebrahim Khodayar زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران ایران hesam_kh1@modares.ac.ir ادبیات معاصر تاجیک تاجیکستان رمانتیسم گل‏رخسار صفی‏ اوا نوستالژی وطن انوشه، حسن ]به سرپرستیِ[.(1380). دانشنامهی زبان و ادب فارسی: ادب فارسی در آسیای میانه. ج1 و ج2، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##بچکا، یرژی.(1372). ادبیات فارسی در تاجیکستان. ترجمهی س‍ع‍ی‍د ع‍ب‍ان‍ژاد ه‍ج‍ران‍دوس‍ت‌ و م‍ح‍م‍ود ع‍ب‍ادی‍ان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی بین‏المللی.##بوی جوی مولیان، شعر معاصر تاجیک. (1393). گردآورنده: رستم وهاب، تهران: انجمن شاعران ایران.##جعفریجزی، مسعود.(1386). سیر رمانتیسم در ایران از مشروطه تا نیما. تهران: مرکز.##ــــــــــــــــــــ.(1387). سیر رمانتیسم در اروپا. تهران: مرکز.##چهره‏گشا، سیمیندخت.(1367). «معرفی یک شاعر امروزی (یوردان میلف)». چیستا، شمارهی 51، صص47-50.##حق‏شناس، علی‏محمد و همکاران.(1384). فرهنگ معاصر هزاره (انگلیسی ـ فارسی). ج2، تهران: فرهنگ معاصر.##داد، سیما.(1392). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.##سیدحسینی، رضا.(1387). مکتب‏های ادبی. ج1، تهران: نگاه.##شعردوست، علی‏اصغر.(1376). چشم‏انداز شعر معاصر تاجیک. تهران: الهدی.##ـــــــــــــــــــــــــــ(1389). ایران در شعر معاصر تاجیک. تهران: علمی و فرهنگی.##شفیعی کدکنی، محمدرضا.(1352). «تلقّیِ قُدَما از وطن». الفبا. دورهی1، ج2، صص1-26.##ـــــــــــــــــــــــــــ.(1380). ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سخن.##شکوریبخارایی، محمدجان.(1996). خراسان است اینجا. دوشنبه: چاپخانهی پیوند.##ـــــــــــــــــــــــــــ.(1384). سرنوشت فارس تاجیکی فرارود در سدهی بیستم میلادی. دوشنبه: رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستان.##صفوی، کوروش.(1381). «نوستالژی». فرهنگنامهی ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، ج2، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. صص1395-1396.##صفی‏‏اوا، گل‏رخسار.(1373). گلچینی از اشعار گل‏رخسار صفی‏اوا. برگردان از الفبای کریل به فارسی، میرزا شکورزاده، تهران: الهدی.##ـــــــــــــــــــ.(1393). «مادر ملت تاجیک: گفت‏وگوی محمدجواد آسمان با گل‏رخسار صفی». شعر، شمارهی 72، صص54-87.##ـــــــــــــــــــ.(1395). مجموعه اشعار گل‏خسار. با مقدمهی سیمین بهبهانی، تهران: نگاه.##ظهراب‏بیگی، ناهید.(1394). مقایسهی مؤلفه‌های فکری در اشعار پروین اعتصامی و گل‏رخسار صفی‏اوا. پایان‏نامهی کارشناسیارشد دانشگاه لرستان.##موسویگرمارودی، سیدعلی.(1384). از ساقه تا صدر: شعر و زندگی شعرای تاجیکستان در قرن بیستم. تهران: قدیانی.##نعمتی، یاسمن.(1391). بررسی سبک‏شناسانهی اشعار گل‏رخسار صفی‏اوا. پایان‏نامهی کارشناسیارشد دانشگاه علامه طباطبائی.##«یوردان (ایردان) میلوف». (2014م). در ادبیات شوروی، مشاهده در تاریخ 3 خرداد 1397، ازhttps://literaturensviat.com/?p=93787##Асозода, Худойназр. (1999). Адабиёти Тоҷик дар Сади ХХ. Ҷ3. Душанбе. Маориф.##

0 بحران هویت در شعر پست‌مدرنیستی ایران Identity Crisis in Postmodern Poetry of Iran https://jba.shirazu.ac.ir/article_5092.html 10.22099/jba.2019.30415.3111 0 در این مقاله به مفهوم هویت و انواع آن در علم روانشناسی و علوم اجتماعی پرداخته و مفهوم بحران هویت از وجوه گوناگون بررسی شده است؛ پس از آن ازمکتب پستمدرنیسم، مشخصهها و ورود آن به شعر امروز ایران سخن رفته و دربارهی بحران هویت و دلایل آن در شعر پستمدرنیستی ایران بحث و گفتوگو شدهاست. در ادامه، برآیند طبقهبندی شاخصه‌های این بحران به شانزده عنوان تقسیم و ضمن تشریح هر یک از عناوین، برای تبیین بیشتر، نمونههایی از شعر پستمدرنیستی ایران به عناوین افزوده شد تا نتیجهی بحث بر این نکته تاکید کند که شعر پستمدرن ایران در یکی دو دههی گذشته، دچار بحرانی هویتی است؛ هرچند این بحران لزوما ماهیتی منفی ندارد و میتواند نشانهای از گذاری شخصیتی و فرهنگی به وضعیتی متفاوت و دیگرگونهتر باشد. واژههای کلیدی: هویت، بحران، پستمدرنیسم، شعرایران، شعرپستمدرن. 1 Identity Crisis in Postmodern Poetry of Iran In this paper identity and the concept of identity crisis in psychology and sociology are discussed followed by Postmodernism, its characteristics and its entry into Iranian poetry in the 1970s. Sixteen indicators of this crisis of identity are mentioned and samples are presented. The past one or two decades of identity crisis is not necessarily negative; it could point to individual and cultural transformation leading to new experiences in Iranian poetry. another to something from Keywords: Identity crisis, postmodernism, classical poetry, ,modern poetry, Postmodern poetry 71 94 بهزاد خواجات behzad khajat گروه ادبیات فارسی، واحد ماهشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ماهشهر، ایران. ایران khajat.behzad@gmail.com هویت بحران پستمدرنیسم شعرایران شعرپستمدرن آرمات، سعید. (1386). بوسه بر نخاع مخاطب. تهران: کانون هنر.##آقاجانی، شمس.(1377). مخاطب اجباری. تهران: خیام.##احدی، حسن و بنیجمالی، شکوهالسادات.(1380). روانشناختی رشد. تهران: پردیس.##احمدی، بابک. (1374). مدرنیته واندیشه‌ی انتقادی. تهران: مرکز.##ـــــــــــــ. (1377). کتاب تردید. تهران: مرکز.##احمدی، پگاه.(1383). این روزهایم گلوست. تهران: ثالث.##اخوت، احمد.(1371). نشانهشناسی مطایبه. اصفهان: فردا.##ارسطویی، شیوا.(1373). گُـم. تهران: روشنگران.##اکسیر، اکبر.(1385). زنبورهای عسل دیابت گرفتهاند. تهران: ابتکار نو.##باباچاهی، علی.(1375). نم نم بارانم. تهران: دارینوش.##ــــــــــــــ.(1383). رفته بودم صید نهنگ. تهران: پاندا.##ــــــــــــــ.(1392الف). در غارهای پر از نرگس. تهران: نگاه.##ــــــــــــــ.(1392ب). عقل عذابم میدهد. تهران: زاوش.##بازرگانی، بهمن. (1381). ماتریس زیبایی. تهران: اختران.##براهنی، رضا. (1378). «چهگونه پارهای از شعرهایم را گفتم». مجلهی بایا، شمارهی 1و2، صص 12-19.##بشیریه، حسین. (1378). انقلاب و بسیج سیاسی. ج2، تهران: دانشگاه تهران.##بهار، مهرداد. (1384). پژوهشی در اساطیر ایران. تهران:آگاه.##بهنام، علیرضا. (1392). دانههای برف در کسوف تابستان. تهران: نصیرا.##بیدنی، دیوید. (1373). «اسطوره، نمادگرایی و حقیقت». ترجمهی بهار مختاریان، ارغنون، شمارهی 4، صص 161-181.##پاشا، ابوالفضل. (1376). راههای در راه. تهران: نارنج.##ــــــــــــــ. (1381). اینجا را ورق بزن. شیراز: نیمنگاه.##ــــــــــــــ. (1382). نام ابوالفضل من پاشاست. تهران: داستانسرا.##پورمحسن، مجتبی.(1385). هفتها. تهران: هزارهی سوم اندیشه.##تامپسون، فیلیپ.(1369). گروتسک در ادبیات. ترجمهی غلامرضا امامی، شیراز: شیوا.##جمالی، رزا.(1377). این مرده سیب نیست یا خیار است یا گلابی. تهران: ویستار.##جنسن، ه.و.(1379). پستمدرنیسم. ترجمهی شهره شریفی، تهران: فرآیند.##جنکینز،ریچاردن.(1381). هویت اجتماعی. ترجمهی تورج یاراحمدی، تهران: شیرازه.##حبیبی بدرآبادی، عباس.(1376). از کلید تا آخر. تهران: خیام.##خواجات، بهزاد. (1380). جمهور. شیراز: نیمنگاه.##ــــــــــــــ. (1382). مثل اروند از درِ مخفی. تهران: داستانسرا.##دستغیب، عبدالعلی.(1386). مدرن و پسامدرن. شیراز: آدینهی جنوب.##دوران، بهزاد.(1386). هویت اجتماعی و فضای سایبرنتیک. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.##رضوانیان، قدسیه و خلیلی، احمد. (1393). «گفتمانشناسی شعر پستمدرن». جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، دورهی 6، شمارهی 2 ،صص 263-285.##زرینپور، بهزاد. (1375). ای کاش آفتاب از چارسو بتابد. تهران: هالی.##زهیری، علیرضا. (1384). «چیستی هویت ملی». مجلهی علوم سیاسی، سال 8، شماره‌ی 29، صص 29-50.##ساراپ، مادان. (1382). راهنمایی مقدماتی بر پساساختارگرایی و پسامدرنیسم. ترجمه‌ی محمدرضا تاجیک، تهران: نی.##ساروخانی، باقر و رفعتجاه، مریم. (1383). «زبان و بازتعریف هویت اجتماعی». مجلهی جامعهشناسی ایران، دورهی5، شمارهی 2، صص 133-160.##سبزی، سیاوش. (1383). دربارهات بودم. تهران: داستانسرا.##ستوده، هدایتالله. (1372). مقدمهای بر آسیبشناسی اجتماعی. تهران: آوای نور.## سلحشور، یزدان. (1382). دیوان خشم. تهران: رخنگار.##شایگان، داریوش. (1386). افسونزدگی جدید. ترجمهی فاطمه ولیانی، تهران: فرزان‌مهر.##شولتس، دوآن و شولتس، سیدنیآلن.(1396). تاریخ روانشناسی نوین. ترجمهی علی‌اکبر سیف و حسن پاشاشریفی، تهران: دوران.##شیخاوندی، داور. (1380). ناسیونالیسم و هویت ایران. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.##طاووسی، سهراب. (1391). آیین صورتگری. تهران: ققنوس.##عبدالرضایی، علی. (1377). این گربهی عزیز. تهران: نارنج.##ــــــــــــــــ (1379). فیالبداهه. شیراز: نیمنگاه.##ــــــــــــــــ (1380). جامعه. شیراز: نیمنگاه.##عنقایی، کسرا. (1370). بر پلکان برج قدیمی. تهران: شفا.##عیسیوند، لیلا و توحیدفام، محمد. (1391). «فمینیسم پستمدرن در مفهوم دموکراسی». دانشنامهی حقوق و سیاست، شمارهی 17، صص 61-86.##عیوضی، محمدرحیم.(1380). طبقات اجتماعی و رژیم شاه. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.##فلاح، مهرداد.(1378). دارم دوباره کلاغ میشوم. تهران: آرویج.##قربانعلی، مهرنوش.(1388). به وقت البرز. تهران: آهنگ دیگر.##قطبی، علیاکبر. (1387). «مفهوم هویت و معماری امروز ایران». آینهی خیال، شمارهی 10، صص17-25.##کاجی، حسین. (1378). کیستی ما. تهران: روزنه.##کاستلز، مانوئل. (1380). عصر اطلاعات ،جامعه و فرهنگ. ترجمهی حسن چاوشیان و همکاران، ج2، تهران: طرح نو.##کریچلی، سیمون. (1384). در باب طنز. ترجمهی سهیل سُمّی، تهران: ققنوس.##کوپر، مارتا. (1380). «وجوه اخلاقی حمایت سیاسی از دیگاه پستمدرن». مدرنیته و پستمدرنیسم، ترجمه و تدوین حسینعلی نوذری، تهران: نقش جهان.##کیانی، آذر. (1385). پلاژ مردگان شاد. تهران: اشاره.##گلرخ، ثمین. (1391). «مکان و هویت شهری». مجلهی شهر و معماری بومی، شمارهی 3، صص11-15.##گلمحمدی، احمد. (1381). جهانیشدن فرهنگ و هویت. تهران: نشر نی.##مجتهدزاده، پیروز. (1377). «هویت ایرانی در آستانهی سدهی بیستویکم». اطلاعات سیاسی اقتصادی، سال 12، شمارهی 129-130، صص124-137.##مختاری، محمد. (1378). انسان در شعر معاصر. تهران: توس.##ـــــــــــــــ. (1393). چشم مرکب. تهران: توس.##مرتجا، محمدحسن.(1384). اتاقی که لزوما مرکز جهان نیست. تهران: بوتیمار.##معین، محمد. (1371). فرهنگ معین. تهران: امیرکبیر.##موثقی، رامین و آیمرلو، سحر.(1385). «عناصر هویت فرهنگی در شهر». مجموعه مقالات اولین همایش شهر برتر ،طرح برتر، همدان.##میریآشتیانی، الهام. (1382). مقدمهای بر آسیبشناسی مسائل اجتماعی ایران. تهران: فرهنگ.##نصری، قدیر. (1385). «پستمدرنیسم و مطالعات راهبردی». فصلنامهی مطالعات راهبردی، دورهی 9، شمارهی 31، صص 7-31.##نظامشهیدی، نازنین. (1377). اما من معاصر بادها هستم. مشهد: نیکا.##نوردبی، ورنون و هال، کالوین.(1377). راهنمای زندگینامه و نظریههای روانشناسان بزرگ، ترجمهی احمد بهپژوه و رمضان دولتی، تهران: ترتیب.##وقفیپور، شهریار.(1379). «تکصداییبودن یک متن». مجلهی آدینه، شمارهی 114، صص26-30.##هاج، یوانا.(1377). «فمینیسم و پسامدرنیته». ترجمهی فرزان سجودی، مجلهی فارابی، شمارهی 29، صص 52-67.##هریج، حسین و ایزدی، هجرت.(1392). «هویتهای پلورال عالم پستمدرن ثمرهی سیاست قدرتمداران مدرن». مجلهی غربشناسی بنیادی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال4، شمارهی1،صص 135-161.##یعقوبی، حسن و میرمحمودی، سیدهادی.(1395). «مدگرایی و بحران هویت». نخستین همایش ملی علوم اسلامی، قم.##یونان، رسول.(1392). روز به خیر محبوب من. تهران: مینا.##Bloland, Harland.(1995).”Postmodernism and Higher Education”, Journal of Higher Education,66(5)##Hunsberger,B.,Pratt,M., Pancer, S.M.(2001) .adolescent identity formation: Religious exploration and commitment. Identity: An international journal of theory and research, (4),365-386##Olsen.D. (1986).The city as a work of art, Yala university press##Oxford Advanced Learners Dictionary. (2001)##

0 تحلیل گفتمان شعر حجم و شعر انقلاب اسلامی A discourse Analysis of Espacementalisme and Poetry of Islamic Revolution https://jba.shirazu.ac.ir/article_5083.html 10.22099/jba.2018.30268.3093 0 جریان شعر حجم( حجم گرایی) و جریان شعر انقلاب اسلامی دو جریان معاصر هستند که در دو سوی مناسبات و رخدادهای شعری پنج دهه اخیر ایران قرار دارند. جریان شعر انقلاب داعیه دار و مروج شعر متعهد است و جریان شعر حجم آوانگاردیسم و عدم تعهد شعری را در دوره های مختلف نمایندگی کرده است. تاکنون در گفته ها و برخی نوشته ها نشانه های زیاد و سخن های فراوان و درستی در تقابل گفتمانی این دو جریان دیده شده است. این دو جریان شعری، به اصطلاح رقیب گفتمانی یکدیگرند و عناصر گفتمانی شان در طول سالیان اخیر مدام در حال واسازی عناصر گفتمان رقیب بوده و سعی داشته اند گفتمان رقیب را از میدان به در ببرند. در این مقاله براساس روش تحلیل گفتمانی «لاکلا» و «موفه» ، تقابل گفتمانی این دو جریان شعری براساس دو متن مهم مرتبط با این دو گفتمان، تحلیل شده است. بیانیۀ شعر حجم و بیانیۀ شعر انقلاب اسلامی( موخرۀ مجموعه شعر «رجعت سرخ ستاره») دو متن مورد بررسی در این مقاله هستند. 1 Espacementalisme and poetry of Islamic revolution are two contemporary currents in Persian poetry of the last five decades. Espacementalisme represents Avant- garde and lack of commitment in poetry while the revolutionary poetry believes in committed poetry. Much has been written on the rivalry of these two currents that have tried to prove the other wrong in the past years. Their discourses are against each other. From geographical point of view, Damghan plays an important role as it is the birthplace of Yadollah Royaie (leader of Espacementalisme and avant-garde poets) and Ali Molaem Damghani who is famous as leader of poetry of Islamic Revolution poetry current. In this paper, Laclau and Mouffe's views are used to discuss the discourse of manifestos of these two currents. 95 112 علیرضا رعیت حسن آبادی Alireza Rayat دانش آموخته دانشگاه فردوسی مشهد. ایران ali_rayat2005@yahoo.com شعر معاصر فارسی شعر انقلاب شعر حجم علی معلم دامغانی یدالله رویایی براهنی، رضا.(1380). طلا در مس. تهران: زریاب.##بزرگی موزیرجی، اسماعیل (1384). بررسی احوال و آثار یدالله رویایی و شعر حجم. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه بیرجند.##حسینی، سیّدحسن. (1381). گزیدهی شعر جنگ و دفاع مقدّس. تهران: سورهی مهر.##رحیمی، کاظم. (1391). بررسی نمودهای حماسی در شعر نو، با تکیه بر اشعار نیمایوشیج، مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، سیاوش کسرایی، یدالله رویایی و فریدون مشیری. پایان‌نامه‌ی دکتری دانشگاه شیراز.##رعیتحسنآبادی، علیرضا. (1396). نقش رسانه در حیات تاریخی گفتمان شعر حجم. بوستان ادب (شعر پژوهی)، سال 9، شمارهی 2، صص 87-116.##رویایی، یدالله. (1357الف). از سکوی سرخ. مجموعه مصاحبه‌ها. به کوشش غلامرضا همراز، تهران: مروارید.##ـــــــــــــ. (1357ب). هلاک عقل به وقت اندیشیدن. مجموعه مقالات. گردآوری غلامرضا همراز، تهران: مروارید.##ـــــــــــــ. (1379). پرسه زن گذرگاههای اشتیاق. مصاحبه‌ی کاظم امیری با یدالله رویایی، ماهنامه‌ی کارنامه، شماره‌ی 11، صص2-16.##ـــــــــــــ. (1386). عبارت از چیست؟ به کوشش محمدحسین مدل، تهران: آهنگ دیگر.##زرقانی، سیّدمهدی. (1387). چشم‌انداز شعر معاصر ایران. تهران: ثالث.##طاووسی آرانی، طیبه. (1380). بررسی جریان‌های حاشیه‌ای شعر معاصر. پایان‌نامهی کارشناسیارشد دانشگاه تربیتمعلّم تهران.##طاهایی، عاطفه. (1385). «حجم‌‌های نادیدنی». بایا. شماره‌ی 41، صص89-99.##عمارتی مقدم، داوود. (1386). شعر حجم و خاستگاه‌های اشراقی آن. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد.##لنگرودی، شمس. (1377). تاریخ تحلیلی شعر نو. ج4. تهران: مرکز.##معلّمدامغانی، محمّدعلی. (1360). رجعت سرخ ستاره. تهران: حوزهی اندیشهی اسلامی.##میرشکاک، آزاده. (1385). بررسی آثار یدالله رویایی با تکیه ‌بر بیانیه‌ی شعر حجم. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##نجفی اکردی، وحید. (1393). ابهام در شعر یدالله رویایی. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه شهیدبهشتی.##نورپیشه قدیمی، محسن. (1382). آشنایی‌زدایی در اشعار یدالله رویایی. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه گیلان.##نوریعلا، اسماعیل. (1373). تئوری شعر از «موج نو» تا «شعر عشق». لندن: غزال.##Tahai, Atefe. (1997). La Poesie du volume Yadollah Royai et Bernard Noel. Shahid Beheshti University.Literature and Humanitie.##

0 بازتاب شیوه استیلایی زمامداران غزنوی و سلجوقی در اشعار درباری آن دوره(با نیم نگاهی به اندیشه ماکیاولی) Reflection of the Domination of Ghaznavid and Seljuk Rulers in the Poetry of that Period (considering Machiavelli's views) https://jba.shirazu.ac.ir/article_5184.html 10.22099/jba.2018.27709.2863 0 نظریه استیلایی قدرت در ایران پس از اسلام، در دوره‌هایی که مذهب تسنن رواج داشته و کارآمدی و مصلحت‌نگری را جزء اصلی اندیشه‌های سیاسی خویش قرار داده، نمود بیشتری داشته است. بدین ترتیب، در دوره‌ی استیلای ترکان غزنوی و سلجوقی که بر مذهب‌تسنن بوده‌اند، تئوری استیلایی بازتاب وسیعتری یافت. از دیگر سوی، آنچه مطمح‌نظر ماکیاولی، متفکر بزرگ سیاسی سده‌های پانزدهم و شانزدهم ایتالیا بوده است، این مهم بود که چگونه می‌توان روش‌های اجرایی و درست به-دست داد تا بدان دستاویز، ایتالیا و فلورانس را از هجوم ویرانی و تباهی نجات داد. بنابراین، ماکیاولی نیز به‌واقع‌گرایی و مصلحت‌اندیشی در نظریات خویش، به عنوان دو رکن اساسی در امور سیاسی توجه عمده نمود. در این نوشتار، پس‌از بررسی اندیشه‌های مبتنی بر قدرت سیاسی در اسلام، تفکرات سیاسی در ایران پس از اسلام و تأثیر آن بر فرهنگ و ادب فارسی سده-های چهارم تا هفتم‌هجری از نظر گذرانده می شود و سپس به اندیشه های ماکیاولی و وجوه شباهت و تفارق آن با نظریه استیلایی قدرت در اشعار درباری پرداخته خواهد شد. بالطبع، شعر درباری آن دوران، بهتر از هرچیز دیگری می‌توانسته محل بازتاب نظریه استیلایی باشد. برخی از وجوه این نظریه که در اشعار درباری نمود داشته است عبارتند از: قدرت بی‌ملاحظه و ارعاب، سیاست جنگ، استفاده ابزاری ازمذهب و... 1 ABSTRACT The secularist theory of power in post-Islamic Iran was more pronounced when the Sunni religion was prevalent putting efficacy and pragmatism at the heart of its political thought. Thus, during the rule of the Turks of Ghazni and Seljuk, who were adherent of Sunni religion, domination found a wider reflection. On the other hand, what Machiavelli, the great political thinker of the fifteenth and sixteenth centuries of Italy, considered important was to take practical decisions to prevent the destruction of Italy and Florence. Therefore, Machiavelli also paid attention to efficacy and pragmatism as two pillars of political affairs. In this paper, political thought in Iran after Islam and its effects on the Persian culture and literature from the fourth to the seventh centuries are considered and then compared with Machiavelli's views on the subject. Consequently, the court poetry of that era could more than anything else, be a reflection of the dominant theory. Some of the aspects of this theory in court poetry include utmost power and intimidation, war policy, and the use of religion as a tool. 113 138 محمد جواد سام خانیانی mohammad javad sam khaniani دانشگاه گیلان ایران mj.sam.67@gmail.com احمدنور وحیدی ahmadnoor vahidi استان سیستان و بلوچستان شهرستان سراوان مجتمع آموزش عالی سراوان ایران ahmadnoorvahidi@gmail.com ماکیاولی قدرت مصلحت اندیشی غزنویان و سلجوقیان نظریه استیلایی شعر درباری ابراهیمینژاد، مهدی و ابراهیمینژاد، غلامرضا.(1385). بررسی تطبیقی اندیشههای سیاسی در مدیریت اسلامی و مدیریت ماکیاولیستی. تهران: پلک.##اسکینر، کوئنتین.(1373). ماکیاولی. ترجمهی عزتالله فولادوند، تهران: طرح نو.##اشتراوس، لئو.(1373). فلسفهی سیاسی چیست؟. ترجمهی فرهنگ رجایی، تهران: علمیوفرهنگی.##ــــــــــــــــــــ. (1394). «ماکیاولی و ادبیات کلاسیک». سیاستنامه، سال 1، شمارهی1، صص86-97.##انوری، علیبنمحمد.(1376). دیواناشعار. ج1، بهکوشش محمدتقی مدرسرضوی، تهران: علمی وفرهنگی.##باسورث، ادموندکلیفورد.(1384). تاریخ غزنویان. ج1و2، ترجمهی حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.##برتلس، آ.ی.(1346). ناصرخسرو و اسماعیلیان. ترجمهی یحیی آرینپور، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.##برونفسکی، ج.و.مازلیش.(1379). سنت روش فکری در غرب از لئوناردو تا هگل. ترجمهی لیلا سازگار، تهران: آگه.##بشیریه، حسین.(1381). آموزش دانش سیاسی(مبانی علم سیاست نظری). تهران: نگاه معاصر.##بلوم، ویلیامتی.(1373). نظریههای نظام سیاسی. ترجمهی احمد تدین، تهران: آران.##بیهقی، محمدبنحسین.(1393). تاریخ بیهقی. بهکوشش خلیل خطیبرهبر، تهران: مهتاب.##پولادی، کمال.(1387). تاریخ اندیشهی سیاسی در ایران و اسلام. تهران: مرکز.##ــــــــــــــــــــ (1388). تاریخ اندیشه سیاسی در غرب (از ماکیاولی تا مارکس). تهران: مرکز.##جهانبگلو، رامین.(1372). ماکیاولی و اندیشهی رنسانس. تهران: مرکز.##حاتمی، سعید.(1389). «اندیشهی ماکیاولی و تاریخ بیهقی». تاریخ ادبیات، شمارهی 3/66، صص93-114.##حسینی(اخلاق)، سیدحسن.(1388). «فارابی و ماکیاولی». آیینهی معرفت، دورهی7، شمارهی19 صص145-173##خاتمی، احمد و رحیمی، علیاصغر.(1391). «اندیشهی ماکیاولی و تاریخ بیهقی: نمایی از همسانی شرایط روزگار و همانندیها میان گفتارهای سعدی و اندیشههای شهریار ماکیاولی». نقد زبان و ادبیات خارجی، دورهی5، شمارهی8، صص53-73.##دهقانیان، جواد و نیکوبخت، ناصر.(1390). «نقد اخلاقگرایی در کلیلهودمنه با نیم نگاهی به اندیشههای ماکیاولی». نقد ادبی، دورهی4، شمارهی14، صص133-159.##شریعت، فرشاد، نادریباباناری، مهدی.(1390). «جدال اخلاق و سیاست در اندیشه خواجه نصیرالدین طوسی». پژوهشنامهی علوم سیاسی، سال7، شمارهی1، صص 87-116.##شفیعیکدکنی، محمدرضا.(1394). مفلسکیمیافروش. تهران: سخن.##شوالیه، ژانژاک.(1373). آثار بزرگ سیاسی از ماکیاولی تا هیتلر. ترجمهی لیلا سازگار، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##صفا، ذبیحالله.(1336). تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی. تهران: امیرکبیر.##طاهری، ابوالقاسم.(1380). تاریخ اندیشههای سیاسی در غرب. تهران: قومس.##طباطبایی، سیدجواد.(1384). تاریخ اندیشهی سیاسی جدید در اروپا: جدال قدیم و جدید. بخش1، تهران: نگاه معاصر.##ـــــــــــــــــــــــــــ.(1389). زوال اندیشه سیاسی در ایران. تهران: امیرکبیر.##ـــــــــــــــــــــــــــ.(1392). خواجهنظامالملک طوسی،گفتار در تداوم فرهنگی ایران. تهران: مینوی خرد.##عنصری بلخی، ابوالقاسم حسنبناحمد.(1342). دیوان اشعار. بهکوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: سنایی.##فاستر، مایکل.(1362). خداوندان اندیشهی سیاسی. ترجمهی جواد شیخالاسلامی، تهران: امیرکبیر.##فرخیسیستانی، علیبنجولوغ. (1385). دیوان اشعار. بهکوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار.##فیرحی، داوود. (1378). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام. تهران: نی.##ـــــــــــــــــــ.(1388). تاریخ تحول دولت در اسلام. قم: دانشگاه مفید.##قادری، حاتم.(1388). اندیشههای سیاسی در اسلام و ایران. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی.##قاضیمرادی، حسن. (1393). نگاهی اجمالی به عصر زرین فرهنگ ایرانی. تهران: کتاب آمه.##کاتوزیان، همایون.(1391). ایرانیان (دوران باستان تا دورهی معاصر). ترجمهی حسین شهیدی، تهران: مرکز.##کرمر، جوئل.(1375). احیای فرهنگی در عهد آلبویه. ترجمهی محمدسعید حنایی کاشانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##کوئینتن، آنتونی.(1371). فلسفهی سیاسی. ترجمهی مرتضی اسعدی، تهران: المهدی.##لمبتون، ای.کی.اس.(1374). دولت و حکومت در اسلام. ترجمهی سیدعباس صالحی و محمدمهدی فقیهی، تهران: عروج.##ماکیاولی، نیکولو.(1375). شهریار. ترجمهی داریوششایگان، تهران: مرکز.##ــــــــــــــ.(1394). گفتارها. ترجمهی محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی.##مطهرنیا، مهدی.(1368). قدرت، انسان و حکومت. تهران: نشر نویسنده.##منسفیلد، هاروی.(1392). «آغاز غیرقانونی حکومت قانون، مقدمهای بر شهریار ماکیاولی». ترجمهی زانیار ابراهیمی، مهرنامه، سال4، شمارهی33، صص 251-262.##نرخشی، ابوبکرمحمد.(1363). تاریخبخارا. بهکوشش محمدتقی مدرسرضوی، تهران: توس.##نقیبزاده، احمد.(1394). «فقر آزادی خواهی». سیاستنامه، سال1، شمارهی1، صص27-35.##

0 جلوه های تضاد فکری و زبانی در قطعات ابن یمین فریومدی The effects of intellectual and linguistic contrasts in Poetry Parts of Ibn Yamin Farimoodi https://jba.shirazu.ac.ir/article_5088.html 10.22099/jba.2019.29378.3015 0 یکی از شاعرانی که در زمینۀ قطعه‌سرایی و به‌ویژه قطعات اخلاقی و اندرزی در ادب فارسی جایگاه ویژه‌ای دارد، ابن‌یمین فریومدی است. از ویژگی‌های برجستۀ این شاعرِ دهقان، تضاد در نگرش و نگارش است و با نگاهی ژرف‌اندیشانه به قطعات او می‌توان در بسیاری از آنها به تعارض در جهان‌بینی شاعر پی برد که به صورت آشکارا از طریق صنعت تضاد در سراسر قطعاتش گسترش یافته است و از این صنعت فراخور موضوع و هدف برای زیبایی‌آفرینی و بیان مضامین مزبور استفاده می‌کند. در این نوشتار، پرسش اصلی این است که ابن‌یمین به چه میزان و به چه علت از تضاد در اندیشه و گفتار خود استفاده کرده است و چه ارتباطی میان تضاداندیشی و تضادگویی او وجود دارد؟ نتایج بررسی نشان می‌دهد که شاعر در این رویکرد، بسیار تحت تأثیر عدم ثبات شخصیتی و اعتقادی، به‌ویژه موقعیت زمانی و مکانی خود بوده است؛ زیرا از لحاظ زمانی، عصر شاعر دوران سراسر آشوب در تاریخ ایران محسوب می‌شده و از لحاظ مکانی، محل زندگی شاعر از ولایت‌های پرآشوب‌ بوده‌است؛ در نتیجۀ این آشفتگی‌های درونی و بیرونی، کلام شاعر نیز دچار درهم‌ریختگی و آشفتگی می‌گردد که به‌خصوص در گسترۀ جهان‌بینی او، از جمله برخورد با دنیا، جبرگرایی و تقدیرگرایی، سخنوری و شعردانی، می‌گساری، مدحیات، نکوهش و بدگویی بازتاب یافته است و سبب شده که صنعت تضاد، پربسامدترین شگرد ادبی شاعر به شمار آید. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است و نتایج با استفاده از تحلیل بیت‌ها، به شیوه کتابخانه‌ای و سندکاوی حاصل شده‌اند 1 One of the poets who have a special place in the poetry area of Persian literature, especially the poetry parts of ethics, is Ibn Yamin. The prominent features of this peasant poet are contradictions in attitude and writing, and with a profound view of his poetries in many of them one can find out the conflict in the worldview of poet, which is obviously expanded through the industry of contradiction throughout all his poetries and used this industry as the subject and purpose of the aesthetics and expression of the themes. In this paper, the main question is: How much and why Ibn Yamin used the contradiction of his thoughts and speeches, and what is the relationship between his contradiction and his contradictory? The results of the study showed that the poet in this approach was strongly influenced by the instability of personality and spirituality, especially in his temporal and spatial position, because in time perspective, the era of poet is considered as the age of the whole chaos in Iranian history and In terms of location, the poet's place of residence has been a tumultuous place; as a result of these internal and external disturbances, the poet's words were also influenced and seems confused, especially in his worldview, Including dealing with the world, determinism and fanaticism, rhetoric and knowledge of poetry, admonitions, meditations, criticizes and misunderstandings has been reflected and led to industry of contradiction be the most prolific poetry literary poet. 139 164 اسماعیل صادقی esmail sadeghi استادیار گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، ایران ایران sadeghiesma@gmail.com امین بنی طالبی amin banitalebi دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهرکرد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، شهرکرد، ایران ایران aminbanitalebi@yahoo.com تضادنگری تضادگویی شرایط سیاسی-اجتماعی اسم قطعه ابن‌یمین فریومدی قرآن کریم. (1383). ترجمهی مهدی الهیقمشهای، قم: مؤسسهی الهادی.##ابنیمین فریومدی. (بیتا). دیوان اشعار. به تصحیح و اهتمام حسینعلی باستانیراد، تهران: کتابخانهی سنایی.##بهشتی، احمد و فارسینژاد، علیرضا. (1390). «فخر رازی بر سر دو راهی جبر و اختیار». اندیشه دینی دانشگاه شیراز، پیاپی 41، صص 19- 48.##توحیدیان، رجب. (1388). «تضاد معانی و مضامین در دیوان صائب تبریزی». اندیشه‌های ادبی، دورهی 1، شمارهی 2، صص 87-115.##توحیدیان، رجب و نصرتی، عبدالله. (1391). «تضاد معانی و مضامین و تناقضگویی در شعر کلیم کاشانی». سبکشناسی نظم نثر فارسی (بهار ادب)، سال 5، شمارهی 4 (پیاپی 18)، صص 57-72.##چهری، طاهره و همکاران. (1392). «تحلیل تقابلها و تضادهای واژگانی در شعر سنایی». پژوهشهای ادب عرفانی (گوهر گویا)، سال 7، شمارهی 2 (پیاپی 25)، صص 141-158.##حصارکی، محمدرضا و گذشتی، محمدعلی. (1390). «بازتاب تضاد در مثنوی». فصلنامه‌ی زبان و ادبیات فارسی،دانشکدهی علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سال 3، شمارهی 6، صص 104-125.##خانلری، پرویز. (1347). «مجموعه مقالات ششصدمین سال درگذشت ابنیمین». سخن، دورهی 18، شمارهی 1، صص 1-3.##ریپکا، یان. (1383). تاریخ ادبیات ایران. ج1، ترجمهی ابوالقاسم سرّی، تهران: سخن.##شفیعیکدکنی، محمدرضا. (1386). زمینهی اجتماعی شعر فارسی. تهران: اختران و نشر زمانه.##صفوی، کورش. (1383). درآمدی بر معنیشناسی. تهران: سورهی مهر.##طغیانی، اسحاق. (1385). تفکر شیعه و شعر دورهی صفوی. اصفهان: دانشگاه اصفهان.##مجتبایی، فتحالله. (1367). دائرهالمعارف بزرگ اسلامی. ج5، تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.##میرخواند، محمدبنخاوندشاه. (1380). روضهالصفا. تلخیص عباس زریابخویی، تهران: علمی.##نادریپیکر، مرتضی و وحیدیانکامیار، تقی. (1395). «شگردهای خاص سعدی در دو صنعت بدیعی تضاد و متناقضنما». سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال 9، شمارهی 1 (پیاپی31)، صص 97 – 113.##نبیان، پروین. (1388). «تحریری نو بر مفهوم جبر و اختیار از نظر شیعه»، شیعه‌شناسی، سال 7، شمارهی 26، صص 201- 230.##نصرتی، عبدالله. (1380). مجموعه مقالات کنگرهی بزرگداشت ابنیمین فریومدی. به اهتمام ادارهی کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان سمنان، سمنان: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.##

0 سیر تحول مفهومی واژة "خود" در منطق‌الطیر بر اساس فرایند فردیت The Conceptual Evolution of the "self" (khod) in Manṭiq-uṭ-Ṭayr https://jba.shirazu.ac.ir/article_5082.html 10.22099/jba.2019.29211.2991 0 واژه‌ی "خود"یا "خویشتن" در دو حوزة دستور زبان فارسی و روانشناسی کاربرد فراوانی دارد. خود به همراه خویش و خویشتن در دستور زبان فارسی به عنوان ضمیر مشترک به کار می‌رود و در روانشناسی یونگ، خود مظهر "تمامیت" است. از آنجا که واژه‌ی مذکور در نتیجه‌ی منطقالطیر عطار نقش فراوان دارد و همچنین قابل تاویل بر مبنای نظریات روان‌شناختی یونگ است، در این مقاله تلاش بر آن است تا با رویکردی توصیفی – تحلیلی سیر تحول مفهومی آن براساس "فرایند فردیت" بررسی و تحلیل گردد. مطابق نتایج، در منطق‌الطیر دو نوع خود (خود سایه‌ای و خود کهنالگویی) می‌توان دریافت نمود که ناظر به دو جنبه‌ی "جسم و روان" است. خود سایه‌ای (ضمیر مشترک) در پایان منطق‌الطیر همانند سی مرغ تحول یافته ‌است؛ زیرا احساس این همانی یا یکی شدن با الگوی اصلی (سیمرغ) را در انسان برمی‌انگیزاند و بدین وسیله واقعیت ( تمامیت) را تحقق‌پذیر میسازد. وحدتی که از نظر عطار و روانشناسی نوین نیمه تمام است نه کمال مطلق؛ زیرا کمال مطلق تنها در خداوند تحقق می‌یابد. هم از نظر یونگ و هم از نظر عطار هدف سیر فردانیت کمال نیست، بلکه کامل شدگی است."خود" حاصل وحدت سی مرغ (خودآگاه یا خود سایه‌ای) و سیمرغ (ناخودآگاه ) است. عطار این مفاهیم فلسفی – عرفانی را در قالب تصاویر نمادین در منطقالطیر بازآفرینی نموده است. این فرایند (فردیت) سبب میشود تا آشفتگیها و نابسامانیهای ناشی از جدایی دو ساختار روان و جسم از بین برود. 1 Abstract The term "self" is frequently used in Persian grammar and psychology. Self (khod), the word "you" (kheesh) and the word "yourself" (Kheeshtan) are used as a common pronoun in Persian grammar; in the psychology of Jung self represents integrity. The word has a significant role in 'Attar's logic and can be analyzed based on Jung's psychological theories. In this paper, we analyze the process of conceptual development based on the "individuality process". .It is argued there are two types of self—shadow and archetypal self that can be seen in two aspects of "body and soul." The shadow (the common pronoun) is transformed at the end like the thirty birds, since this feeling of unity like Simorgh is aroused in human beings, thereby realizing reality (unity and integrity). The unity is incomplete according to 'Attar and modern psychology because absolute perfection is realized only in God, and Simorgh is only part of the "self" (collective unconscious), not all of it. For both Jung and 'Attar, the goal of individuality process is not perfection. "Self" is the result of the unification of the thirty birds (self-conscious or shadow) and Simorgh (unconscious). Attar has recreated these philosophical-mystical concepts in theform of symbolic images in Manṭiq-uṭ-Ṭayr.. 165 184 لیلا غلامپور آهنگرکلایی - - دانشجوی دکترای دانشگاه ازاد اسلامی واحد رود هن ایران lailagholampour@gmail.com محمود طاووسی Mahmoud Tavoosi عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی رود هن ایران tavoosi@riau.ac.ir شهین اوجاق علیزاده Shahin Ojaq Alizade عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی رود هن ایران alizade@riau.ac.ir خود سیمرغ عطار منطق الطیر کهن الگو یونگ الیاده، میرچا.(1390). اسطورهیبازگشتجاودانه. ترجمهی بهمن سرکاراتی، تهران: طهوری.## پروینی، خلیل و همکاران. (1396). «از «همانندسازی» تا «فردیت»؛ چالش «خود»شدن در اشعار نسیمی با تکیه بر نقد روانکاوانهی کهن‌الگوی انسان کامل». نقد ادبی، دورهی 10، شمارهی 38، صص121– 145.##رضی، هاشم.(1379). حکمت خسروانی. تهران: بهجت.##روزبهانی، رویا و پورمند، حسنعلی.(1397). «تحلیل کهنالگویی الهینامهی عطار (داستان زن صالحه) براساس نظریات یونگ». شعرپژوهی، سال 10، شمارهی 1، صص 23–44.##شولتز، دوانپی و همکاران.(1378). تاریخ روانشناسی. ترجمهی علیاکبر سیف، تهران: دوران.##عطار، فریدالدین.(1366). دیوان عطار. تصحیح تقی تفضّلی، تهران: ترجمه و نشر کتاب.##ـــــــــــــــ.(1389الف). مختارنامه. تصحیح محمدرضا شفیعیکدکنی، تهران: سخن.##ـــــــــــــــ. (1389ب). منطقالطیر. تصحیح محمدرضا شفیعیکدکنی، تهران: سخن.##فرنبغ دادگی.(1390). بندهش. گزارنده مهرداد بهار، تهران: توس.## قریشی، زهراالسادات و همکاران.(1394). «گذر از افسانهی نارسیس به خویشتن در غزلیات شمس». گوهر گویا، سال 9، شمارهی اول، صص 1-34.##قشقایی، سعید. (1390). «بررسی کهنالگوی سایه و انطباق آن با نفس در مثنویهای عطار». ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی، دورهی 7، شمارهی25، صص143-166.##محمدی، فرزانه و همکاران.(1393). «قرائت کهنالگویی منطقالطیر عطار». نثرپژوهی ادب فارسی، دورهی 17، شمارهی 36، صص 135-160.## مورنو، آنتونیو.(1392). یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمهی داریوش مهرجویی، تهران: مرکز.## والت اوداینیک، ولودیمر.(1379). یونگ و سیاست. ترجمهی علیرضا طیب، تهران: نی.## یاوری، حورا.(1387). روانکاوی و ادبیات. تهران: سخن.## یونگ، کارلگوستاو.(1389). انسان و سمبلهایش. ترجمهی محمود سلطانیه، تهران: دیبا.## ــــــــــــــــــ. (1368). چهار صورت مثالی. ترجمهی پروین فرامرزی، مشهد: نشر معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی. ##ـــــــــــــــــــ. (1382). اسطورهای نو (نشانههایی در آسمان). ترجمهی جلال ستاری، تهران: مرکز.##ــــــــــــــــــ. (1392) روانشناسی و کیمیاگری. ترجمهی محمود بهفروزی، تهران: جامی.##Jung, Carl G. (1959). Aion (Researches into the Phenomenology of the Self). Tr. R. F.C. Hull. New York: Bollinger Foundation Inc.##

0 بازتاب چگونگی پیوند رنگ، رنگ‌واژه‌ها و صور خیال، در دیوان قاآنی‌شیرازی Color and Imagery in Qa’ani Shirazi’s Divan https://jba.shirazu.ac.ir/article_5067.html 10.22099/jba.2018.30696.3144 0 عنصر رنگ که از نظر علمی، بازتاب نور بر پدیدههای طبیعی است، از قدیم مورد توجه بشر بوده است. کاربرد رنگ در جشنها، آیینها، سوگواریها، نهضتها، نشان سپاهیان و پرچم کشورها، آشکار و نمادین بوده است. عنصر رنگ، در انواع هنرهای تجسمی و در شعر و ادب فارسی نیز کاربرد و جایگاه ویژهای، داشته است. در شعر فارسی، شاعران آفاقگرا که پیوندی ژرف با طبیعت دارند، همواره کوشیدهاند با بهره‌گیری از انواع رنگها و بهکارگیری آن در شعر، تجربههای خویش را به خواننده، منتقل کنند. قاآنیشیرازی، از شاعران نامدار سبک بازگشت، با بسامد کاربرد 1190 بار عنصر رنگ، رنگواژهها و تداعیکنندهی رنگها، در قصاید، ترکیببندها، ترجیعبندها، مسمطها، قطعهها و غزل‌هایش، تابلوهایی رنگین ساخته و کوشیده تا همهی حواس خواننده را با مظاهر طبیعت و تابلوهایی که آفریده، مشغول دارد. از این نظر، دیوان قاآنی به تابلویی میماند که رنگارنگی آن چشمگیر است. در این پژوهش، بسامد رنگ و چگونگی کاربرد آن در دیوان قاآنی، بررسی و تحلیل شده و چگونگی تصویرآفرینی شاعر برمبنای عنصر رنگ، به صورت توصیفی-تحلیلی، آمده است. قاآنی، با استفاده از استعاره، تشبیه، کنایه و آفرینش تصاویری متراکم که بسامد فراوان رنگ و بو در آنها آشکار است، حواس مخاطب را با گوناگونی تصاویر شعرهایش، درگیر میکند. رنگهایآمیغی، تشبیه مرکّب و انبوهی تصاویر رنگی در توصیف مناظر بزم، رزم، معشوق و بهارستایی، از شیوههای پردازش و ترازش شعر قاآنی است. گلها، کانیها، نامهایجغرافیایی، داستانهای شاهنامه و اشارات دینی نیز در کارگاه خیال تصویرآفرین قاآنی، نقش برجستهای دارند. 1 Abstract: Color, the reflection of light on natural phenomena, has traditionally attracted human’s attention. The use of color in celebrations, ceremonies, mourning, movements, armies’ emblems and countries' flags is tangible and symbolic. Color has had a special place in all the visual arts and in poetry and literature, too. In Persian literature, poets who have had a close relationship with nature have always sought to convey their experiences to the reader by utilizing different colors. Qa’ani Shirazi, one of the prominent poets in the literary restoration style, has created colorful pictures in his poetry by employing colors, engaging the reader with natural elements. Qa’ani’s Divan, in terms of color, is like a painting with amazing colors. In the present paper, the frequency of color and the way it is used in Qa’ani’s divan is analyzed. Using metaphor, simile and creating pictures abounding with color, Qa’ani engages the reader with the range of his poetic pictures. Employing flowers, minerals, geographical names, Shahnameh’s stories and religious allusions has a significant role in Qa’ani’s visualization. 185 210 رویین تن فرهمند rooyintan farahmand دانشگاه ولی عصر رفسنجان ایران rooyintanf@yahoo.com واژه های کلیدی: بازگشت ادبی رنگ صورخیال قاآنیشیرازی آرینپور، یحیی.(1372). از صبا تا نیما. تهران: فرانکلین.##ابراهیمی، مختار.(1392). «قاآنیشیرازی در مکتب بازگشت در دورهی قاجار». فصل‌نامهی علمی پژوهشی زبان و ادب فارسی، دورهی4، شمارهی14،صص45-62.##انوشه، حسن.(1376). فرهنگنامهی ادبی فارسی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##اویسی، عبدالعلی. صادقی، حسین.(1394). «آموزه های ادب تعلیمی در پریشان قاآنی». پژوهشنامهی ادبیات تعلیمی، دورهی 7، شمارهی27، صص27-58.##حسنلی، کاووس. صدیقی، مصطفی.(1382). «تحلیل رنگ در سرودههای سهراب سپهری». نشریهی دانشکدهی ادبیات و علوم انسانی شهید باهنر کرمان، پیاپی13، صص61-103.##رستگارفسایی، منصور.(1380). آشتی با قاآنی. تهران: باورداران.##رضایی، عربعلی.(1382). واژگان توصیفی ادبیات. تهران: فرهنگ معاصر.##رضایی، کاووس و فرهمند، رویینتن.(1391). «تأثر قاآنی از حافظ». مطالعات ادبی، دورهی 7، شمارهی 26، صص128-149.##زرینکوب، عبدالحسین.(1379). با کاروان حلّه. تهران: علمی.##سادکا، دوی.(1390). روانشناسی رنگها. ترجمهی محمدرضا آلیاسین، تهران: هامون.##شفیعیکدکنی، محمدرضا.(1366). صورخیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.##شمیسا، سیروس.(1370). بیان. تهران: فردوس.##صادقیان، محمدعلی.(1371). طراز سخن در معانی و بیان. یزد: ریحانهالرسول.##صدیقی، مصطفی.(1384). جستجوی خوش خاکستری. تهران: روشنمهر.##صفری، جهانگیر و زارعی، فخری.(1389). «بررسی عنصر رنگ در دیوان خاقانی». مطالعات زبانی بلاغی، شمارهی1، صص81-107.##فتوحی، محمود.(1389). بلاغت تصویر. تهران: سخن.##فرشیدورد، خسرو.(1373). دربارهی ادبیات و نقد ادبی. ج2، تهران: امیرکبیر.##فؤادیان، محمد و عزیزی، محمدرضا.(1388). «سبک شعری قاآنی و تاثیرپذیری آن از ادبیات مصنوع مملوکی و عثمانی». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، دورهی 2، صص77-99.##قاآنیشیرازی، میرزاحبیب.(1380). دیوان اشعار. تصحیح امیر صانعی. تهران: نگاه.##قاسمزاده، حبیبالله.(1379). استعاره و شناخت. تهران: فرهنگیان.##کرمی، محمدحسین و همکاران.(1394). «زبان الکنان: بررسی و تحلیل مقایسهای دو سرودهی انوری و قاآنی». کهن نامهی ادب پارسی، سال 6، شمارهی2، صص97-114.##لوشر، مارکس.(1388). روانشناسی رنگها. ترجمهی ویدا ابیزاده. تهران: درسا.##مجوزی، محمد و مجوزی، رمضان.(1395). «سبکشناسی زبان موسیقیایی شعر قاآنی شیرازی». پژوهشهای ادبی و بلاغی پیام نور، دورهی 4، شمارهی3، صص115-130.##مرادی، محمد.(1395). «تنوع متمایز رنگ در اشعار حسین منزوی و تحلیل جلوههای نوآورانه و تقلیدی آن». شعرپژوهی، سال 8، شمارهی3، صص140-166.##مؤتمن، زینالعابدین.(1364). شعر و ادب فارسی. تهران: زرین.##نیکوبخت، ناصر و قاسم‌زاده، سیدعلی.(1384). «زمینههای نمادین رنگ در شعر معاصر». نشریهی دانشکدهی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، شمارهی18، پیاپی15، صص 209ـ 238.##یوسفی، غلامحسین.(1373). چشمهیروشن. تهران. علمی.##ــــــــــــــــــ.(1372). برگهایی در آغوش باد. ج2، تهران: علمی.##

0 ردیابی برخی بدعت کاری های ساختاری دررباعی معاصرفارس Traces of Some Structural Innovations in Contemporary Ruba'i of Fars https://jba.shirazu.ac.ir/article_5077.html 10.22099/jba.2018.12633.1843 0 چکیده رباعی یکی از قالب‌های کوتاه ادبیات فارسی است که با وزنی مشخص و ساختاری ویژه، سروده می-شود و دست شاعر را برای دیگرگونه بودن در زمینه‌ی وزن و ساختار می‌بندد. گرچه در زمینه‌های گفته شده بستری مناسب برای نوآوری وجود ندارد، شاعران معاصر فارس هم‌گام با نوآوری در قالب‌های دیگر در پی پیداکردن راهی برای خارج شدن از این چارچوب بسته برآمدند که تا حدودی در این راه موفق بودند، تعداد قابل توجهی از این طرفه‌کاری‌ها زیباست و درنگ مخاطب را درپی دارد. در این مقاله برخی از بدعت‌کاری‌ها و شگردهای تازه‌یی که شاعران معاصر فارس در قالب رباعی اعمال کرده‌اند، پی-گیری می‌شود. برخی از این شگردها عبارتند از: سپید نویسی، گیومه نویسی، روایت نگاری،قافیه‌های آوایی، تغییر ردیف و قافیه. در این مقاله برخی از بدعت‌کاری‌ها و شگردهای تازه‌یی که شاعران معاصر فارس در قالب رباعی اعمال کرده‌اند، پی‌گیری می‌شود. برخی از این شگردها عبارتند از: سپید نویسی، گیومه نویسی، روایت نگاری،قافیه‌های آوایی، تغییر ردیف و قافیه.کلمات کلیدی: بدعت‌کاری و نوگرایی، رباعی، سختار رباعی، شعر فارس. 1 Abstract Ruba'i as one of the short Persian poetic forms is composed with a specific meter and particular structure limiting the poet in these aspects. However, innovations have prevailed. Fars contemporary poets have attempted to use innovations in structure and meaning. In this article, some of these innovations and novel techniques applied in ruba'i by Fars contemporary poets are discussed. Some of these techniques are as follows: blank verse, narrative writing, phonetic rhymes, and change of rhyme. 211 230 غلامرضا کافی gholamreza kafi دانشگاه شیراز ایران ghkafi@shirazu.ac.ir مرضیه مرادی - - دانشگاه شیراز ایران marziemoradi63@yahoo.com کلمات کلیدی: بدعت‌کاری و نوگرایی ساختار رباعی شعر فارس قالب رباعی سپید نویسی انصاری، عبدالحسین. (1389). تنها نشانی‌ات بوسه‌ایست. مشهد: شاملو.##اولاد، غلامحسین.(1389). عاشقانههایم را هیچکس نمیخواند. شیراز: داستانسرا.##باقری‌، ساعد؛ محمدی‌نیکو، محمدرضا.(1372). شعر امروز. تهران: الهدی.##بهشتی، سیداحمد. (1372). رباعی نامه. تهران: روزنه.##پساوند، شاپور.(1388). صدای سوختن. شیراز: نوید.##تاکی، مسعود.(1381). چارجوی بهشتی. تهران: چشمه.##جمالی، محمدخلیل.(1384). عاشقانه‌های عاشورایی. شیراز: تخت‌جمشید.##حسنلی، کاووس.(1383). گونه‎های نوآوری در شعر معاصر ایران. تهران: ثالث.##حسینیمیرآبادی، حبیب‌الله.(1390). از لب‌های خیس باران. تهران: فصل پنجم.##حقیقت، مریم.(1390). با آفتاب رابطه دارم. کرج: شانی.##خالصی، محمدرضا.(1385). پیامبر و زیتون‌زارها. قم: ایدهگستر.##ـــــــــــــــــــ.(1390). از شوقهای شرقی. قم: ایدهگستر.##ذوالریاستین شیرازی، صدرا.(1389). آمد و شد رباعی در شیراز و فارس در سده‎ی اخیر. شیراز: نوید.##رضویفرد، حسین.(1389). لبت را غلاف کن. مشهد: شاملو.##زبردست، ایرج.(1389). باران که بیاید همه عاشق هستند. تهران: سرسم.##ــــــــــــــ.(1391). شکل دیگر من. تهران: تکا.##سلطانی‌سروستانی، محمدصالح.(1390). تشنگی در آب. تهران: فصل پنجم.##شریفی، فیض الله.(1383). ترانه‎های پر تشویش، تطور مضمونی رباعی از خیام تا زبردست. تهران: روشنمهر.##شفیعیکدکنی، محمدرضا.(1366). صورخیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.##ــــــــــــــــــــــــ. (1368). موسیقی شعر. تهران: آگه.##شمیسا، سیروس. (1374). سیر رباعی در شعر فارسی. تهران: جاویدان.##عرفان‌پور، میلاد.(1388). پادشهر. مشهد: سپیده‌باوران.##ـــــــــــــــ.(1391). جشن فراموشیها. مشهد: سپیدهباوران.##قایمی، زهرا.(1385). یک آسمان سکوت. قم: ایده‌گستر.##کاظمی، محمدکاظم و عرفان‌پور، میلاد.(1390). رصدِ صبح‌، خوانش و نقد شعر جوان امروز. تهران: سوره‌ی مهر.##کافی، غلامرضا.(1389). ترکش کلمات. شیراز: زرینه.##ــــــــــــــ.(1393). پژوهشنامهی ادبیات انقلاب اسلامی. تهران: بنیاد عاشورا.##کوهمال‌جهرمی، عبدالرضا.(1391). ترنج ترمه ترانه، (گزیدهشعر شهرستان جهرم). تهران: فصل پنجم.##مرادی، محمد.(1383). این جمعه...آن بابانوئل. شیراز: رخشید.##ــــــــــــــ.(1389الف). جریانشناسی غزل شاعران جوان استان فارس. شیراز: عسلیها.##ــــــــــــــ.(1389ب). سیزده‌بهانه بهار یک ترانه رسیدن. تهران: آرام دل.##ــــــــــــــ.(1390). تو سیب و گندم... تو خود حوا. تهران: سوره‌ی مهر.##میرافضلی، سیدعلی.(1383). گوشه‌ی تماشا، رباعی از نیما تا امروز. تهران: کازرونیه.##نخبه‌لاری، محمدحسین.(1371). نخل امید. شیراز: چاپخانهی پرواز.##نسیمی، علیرضا.(1382). متنی برای بیناییسنجی مخاطب. بوشهر: شروع.##نعمت‌فسایی، محمود.(1369). دیوان. شیراز: دانشگاه شیراز.##نوذری، سروش.(1388). کوتهسرایی. تهران: ققنوس.##نیرشیرازی، عبدالرّسول.(1389). پیمانهی غم. تصحیح و توضیح محمدیوسف نیری. شیراز: قلمکده.##

0 نه به اشتر بر سوارم (درباره ی وزن شعری در گلستان سعدی) On the Ambiguous Meter of a Line of poetry in Sa'di's Gulistan (I am not riding a camel, neither am I a camel ) https://jba.shirazu.ac.ir/article_5484.html 10.22099/jba.2019.34334.3462 0 در یکی از حکایات گلستان سعدی، دو بیت وجود دارد که از نظر عروضی مبهم بوده و نظرات متعددی دربارۀ آن مطرح شده است.: نه به اشتر بر سوارم نه چو اشتر زیر بارم نه خداوند رعیت نه غلام شهریارم غم موجود و پریشانی معدوم ندارم نفسی می‌زنم آسوده و عمری می‌گذارم (سعدی، 1392: 92) مصاریع این دوبیت از نظر وزنی شبیه نیست. این امر سبب شده است تا دو بیت فوق از حیث وزن، وضعیت بسیار پیچیده‌ای به خود بگیرند و همواره مورد بحث و اختلاف نظر باشند. به نظر نگارنده، سعدی دو بیت فوق را بر اساس قواعد عروض عرب سروده است، و غفلت از همین نکته باعث بروز اختلاف نظر در بین محققان درمورد وزن دو بیت شده است. در این مقاله ابتدا ضبط-های مختلف و سپس آراءِ شارحان را دربارۀ این دو بیت معرفی و نقد کرده‌ایم، و سپس نظر خود را شرح داده‌ایم دال بر اینکه دو بیت فوق براساس عروض عرب سروده شده است، همچنین صورت پیشنهادی خود را که در آن چینش مصاریع مطابق با عروض عرب است، ارائه می‌کنیم. 1 Abstract There is a line of poetry in one of the tales of Sa'di's Gulistan causing much discussion: “I am neither mounted on a camel, nor like a mule under a load. I am no lord of a vassal, neither the slave of any king. I have no concern about either the present or the past. I draw my breathe feely, and pass my life in comfort.” (Gladwin, 1865: 183,184). In Persian classical prosody, the lines of each verse must have similar meters, but in this verse, there is no such similarity between the lines. In this paper, different emendations of this verse have been mentioned and various views on the meter of this verse have been discussed. It is argued that the verse is composed according to the rules of Arabic prosody. 231 242 آریا طبیب زاده Arya Tabibzadeh گروه ادبیات فارسی دانشگاه تهران ایران arya.tabibzadeh@gmail.com سعدی عروض عربی عروض فارسی گلستان خاقانی، افضلالدین بدیلبنعلی.(1391). دیوان خاقانی شروانی. بهکوشش ضیاءالدین سجادی، تهران: زوار.##خزائلی، محمد.(1344). شرح گلستان. محمد خزائلی، تهران: احمد علمی.##خطیبرهبر، خلیل. (1350). «توضیح چند مشکل و معنی و صورت صحیح گلستان». مقالاتی دربارهی زندگی و شعر سعدی (مشتمل بر 26 مقاله)، به کوشش منصور رستگار، شورای انتشارات دانشگاه پهلوی، صص 120- 158.##دهخدا، علیاکبر.(1377). لغتنامهی دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.##الزمخشری، ابوالقاسم محمودبنعمر.(1989م). القسطاس فی علم العروض. تحقیق فخرالدین قباوه، بیروت: مکتبه المعارف.##سعدی، مصلحبنعبدالله. (1310). گلستان. به تصحیح و حواشی عبدالعظیم قریب گرکانی، تهران: کتابفروشی و چاپخانهی علمی.##____________. (1320). کلیات سعدی. از روی قدیمترین نسخههای موجود در دنیا. به اهتمام محمدعلی فروغی، تهران: چاپخانه و کتابفروشی بروخیم.##____________. (1959م). گلستان سعدی. تصحیح متن علمی و انتقادی، ترجمهی روسی، مقدمه، تعلیقات و حواشی به قلم رستم موسی اوغلی علییف، مسکو: فرهنگستان علوم اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی.##___________. (1341). گلستان. با تصحیح و مقابلهی معتبرترین نسخههای خطی و چاپی، بهکوشش سعید نفیسی، تهران: کتابفروشی فروغی.##___________. (1342). گلستان با مقابلهی متن گلستان فروغی و قریب و طبع روسیه به انضمام تعلیقات و حواشی و شرح لغات، به اهتمام محمدجواد مشکور، تهران: شرکت نسبی حاجمحمدحسین اقبال و شرکا.##____________.(1385). غزلهای سعدی. تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران: سخن.##___________.(1390). اشعار عربی سعدی. ترجمهی موسی اسوار، شیراز: مرکز سعدی‌شناسی با همکاری مؤسسهی فرهنگی پژوهشی دانشنامهی فارس.##____________.(1392). گلستان سعدی. تصحیح‌وتوضیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.##___________.(1393). گلستان سعدی. براساس تصحیح و طبع شادروان محمدعلی فروغی و مقابله با دو نسخهی معتبر دیگر، بهکوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان.##___________.(1395الف). کلیات سعدی. تدقیق در متن و مقدمه از حسن انوری، تهران: قطره.##__________.(1395ب). متن کامل کلیات سعدی.بهکوشش: مظاهر مصفا با همکاری اکرم سلطانی، تهران: روزنه.##سودی، احمد (محمد؟).(1249ق). شرح سودی بر گلستان سعدی. اسلامبول: دارالطباعه.##سودی، احمد (محمد؟).(1349). شرح سودی بر گلستان سعدی. ترجمه: حیدر خوشطینت، زینالعابدین چاوشی، علیاکبر کاظمی، تهران/تبریز: کتابفروشی تهران. ##شعمی، مصطفی.(1020 ق). شرح گلستان سعدی مصطفی شمعی برزینی (1000 ق.) (نسخهی خطی)، تاریخ کتابت: 1020 ق، شمارهی بازیابی: 7947، شمارهی مدرک کتابخانهی مجلس: IR5878، تهران: کتابخانهی مجلس شورای اسلامی.##العروضی، أبوالحسن احمدبنمحمد.(1996م). الجامع فی العروض و القوافی؛ أوسع کتاب فی علم العروض و القافیه ینشر لأول مره على مخطوطه فریده، صنّفه أبوالحسن أحمد بن محمد العروضی (المتوفى سنه 342 هـ)، حققه و قدم له زهیر غازی زاهد و هلال ناجی، بیروت: دارالجیل.##العکبری، ابوالبقاء. (1926م) دیوان أبی الطیب المتنبی بشرح أبی البقاء العکبری المسمى بالتبیان فی شرح الدیوان،الجزء الأول، ضبطه و حققه ووضع فهارسه مصطفى السقا (المدرس بکلیه الآداب بالجامعه المصریه)، إبراهیم الإبیاری (المحرر بالقسم الأدبی بدار الکتب المصریه)، عبدالحفیظ شلبی (المحرر بالقسم الأدبی بالجامعه المصریه)، مصر: مکتبه المصطفى البابی الحلبی و أولاده بمصر.##قهرمانی مقبل، علیاصغر.(1390). عروض و قافیهی عربی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعهی علوم انسانی و دانشگاه خلیج فارس بوشهر.##مرادی، ابوالفضل و یلماز، قدریه.(1391). «تأثیر سعدی شیرازی بر ادبیات تعلیمی ترکیه». فصلنامه میراث شهاب، سال 18، شمارهی 2-3 (پیاپی 69)، صص135– 168.##منوچهری، احمد بن قوص.(1390). دیوان منوچهری دامغانی. با حواشی و تعلیقات و تراجم احوال و مقدمه و فهارس و لغتنامه مقابله با بیستوچهار نسخه خطی و...، به تصحیح محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار.##نجفی، ابوالحسن.(1394). اختیارات شاعری و مقالههای دیگر در عروض فارسی. تهران: نیلوفر.##_________. (1395). وزن شعر فارسی (درسنامه). به همت امید طبیبزاده، تهران: نیلوفر.##_________.(1397). طبقهبندی وزنهای شعر فارسی. به همت امید طبیبزاده، تهران: نیلوفر.##الهاشمی، السید أحمد.(2006م). میزان الذهب فی صناعه شعر العرب، التحقیق: علاءالدین عطیه، بیروت: مکتبه دار البیروتی.##یعقوببن سیدعلی.(907 ق). ترجمه و شرح گلستان. (نسخهی خطی)، کاتب: یعقوببن سیدعلی، تاریخ کتابت: 907 ق، شمارهی بازیابی: 482، شمارهی مدرک کتابخانهی مجلس: IR6652، تهران: کتابخانهی مجلس شورای اسلامی.##Gladwin, Francis. (1865) The Gulistan or rose garden, translated from the original by Francis Gladwin with an essay on Saadi’s life and genius by James Ross and a preface by R.W. Emerson, Boston: Ticknor and fields.##