2021-05-07T09:17:34Z
https://jba.shirazu.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=1024
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
نقش تداعی در ساختیابی خلاقانهی حکایت شیخ احمد خضرویه و گریه کردن کودک حلوافروش
مهرداد
اکبری گندمانی
مهدی رضا
کمالی بانیانی
یکی از بارزترین و فعالترین ویژگیهای مؤثر بر شاعران در زمان سرودن شعر، مسئلة تداعی است. تداعی، فرایندی است که به صورت غیرارادی، در ذهن ظاهر میشود و میان خاطرات، تصاویر، درونمایهها و انباشتههای ذهنی، ارتباط برقرار می-کند. از آنجا که آفرینش هر اثر ادبی جدید، مستلزم تخطّی و خروج از هنجار متون نافذ پیشین و خوانش خلاقانة آثار گذشته است؛ لذا، عنصر تداعی در ساخت یا بازسازی آثار ادبی، بویژه در جهت رهایی از اضطراب تأثیر آثار پیشینیان، نقش بسیار چشمگیری را داراست و زمینههای ایجاد بدخوانی خلاق را فراهم میکند. با عنایت به این که، جریان سیال ذهن و عنصر تداعی، از عوامل موثر بر ذهن مولانا، در زمان به نظم درآوردن حکایات بوده است؛ ازینرو، در پژوهش پیش رو، حکایتی از مثنوی معنوی مورد بررسی قرار گرفته است. بر طبق پژوهشی که انجام شده است، مشاهده شد که عنصر تداعی در تغییر دادن اصل موضوع حکایت، خلق درونمایههای فرعی، ترسیم فضایی بیزمان و بیمکان، نکره ذکر شدن شخصیت اصلی، نزدیکی شاعر از زاویة دید درونی به دانای کل، چند بعدی شدن شخصیّت داستانی و ... تأثیرات عمدهای داشته است و با تغییر سطح جدید، نسبت به سطوح ماقبل، سبب تغییرات عمدهای در حکایت مولانا به نسبت حکایات مبدأ شده است. در این پژوهش، پس از آشنایی با عنصر تداعی، شاخصههای آن، شناخت نظریة بدخوانی خلاق و اضطراب تأثیر، چگونگی تأثیر تداعی بر روند بدخوانی خلاق مولانا در حکایت شیخ احمد خضرویه و کودک حلوا فروش، بررسی شده است. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی بوده است.
بدخوانی خلاق
تداعی
عناصر داستانی
مثنوی معنوی
2020
05
21
1
28
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5109_e9ddc1b2357210735e29c4638908e146.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
ضرورت تصحیح مجدد دیوان نظام الدین استرآبادی
محمدرضا
پاشایی
مهدی
حمزه پور
نظام الدین استرآبادی از شاعران توانمد قرن نهم و دهم هجری است که شعرش از ابعادی چند اهمیت دارد، پیشتازی در تغییر سبک از عراقی به هندی و عنایت خاص به ادبیات شیعی، شعر او را در عهد خود کمنظیر ساخته است. دیوان نظام، نخستین بار در سال1391 از سوی کتابخانه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی چاپ شد. نویسندگان مقاله با قیاس متن چاپ شده انتشارات مجلس شورای اسلامی با نسخههای مورد استفاده، نارساییها و خطاهای مصححان را در فرایند تصحیح بررسی کرده و ابیات نادرست بسیاری را تصحیح کرده و خطاهای مصحّحان را در موارد بسیاری نشان دادهاند، در یک نگاه کلی، ایرادات یافت شده را میتوان چنین بیان کرد: خوانش نادرست ابیات، گزینش نادرست نسخهبدلها، بیتوجّهی به اوزان عروضی، آشنانبودن به سنن نوشتاری کاتبان نسخ خطی و در نظر نگرفتن معنای ابیات، بیاعتنایی به محور عمودی متن و ارتباط بیتهای پیشین و پسین. به این ترتیب به این نتیجه میرسیم که به دلیل وفور خطاهای یاد شده، ابیات آشفتۀ فراوانی در نسخۀ چاپ شده مجلس راه یافته و به هیچ وجه نسخۀ قابل اعتمادی نیست، نمیتوان آن را به عنوان تصحیح علمی پذیرفت، در نتیجه تصحیح مجدد این دیوان، ضرورتی انکارناپذیر است.
نقد
دیوان اشعار
تصحیح متون
چاپ مجلس
نظام الدین استرآبادی
2020
05
21
29
61
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5185_2a96fe47eec1660bd7d294c0f47073bf.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
کاربرد ادبی حرفِ الف در اشعار شعرایِ عارف (سنایی، عطار و مولوی)
غلامرضا
حیدری
آ، الف، ا، (همزه)، اوّلین حرفِ الفبای زبان فارسی و عربی است و نیز نخستین حرف از حروفِ جمّل و ابجد بوده و به حساب جمّل نمایندة عدد یک است. الف، رمز برج ثور است. الف، در ادبیات عرفانی و کلامی و فلسفی، کنایه از ذات یکتای احدیّت، روح اعظم، عالَم تجرید و تفرید و سرِّ بیچون... است. حرفِ الف، به واسطة شکل و جایگاه خاصّ و برخی از ویژگی های منحصربهفرد، یکی از پُرکاربردترین حروف در ساخت مضامین بکر و فضاهای شاعرانه و ترکیبات و تعبیرات نغز و ظریف ادب پارسی به ویژه اشعار عارفانی چون سنایی، عطار، مولوی و شاه نعمت الله ولی است. در اکثر اشعار این شاعران، الف؛ سابق، پیشوا، مظهرِ تنهایی، تجرّد، تفرّد، صداقت، درستی و پاکی است. الف، بیحرکت و ساکن است. آفرینشِ الف، با نقطه آغاز میشود. جملة حروف و اعداد، بر محورِ حرفِ الف میگردند. الف، اوّلین حرفِ آفرینش است. الف، نمادِ خُردی و کوچکی و ریزی هم است. الف، یکی از مشبهبههای پُرکاربرد ادب پارسی است و شعرا در تصاویر و مضامین شعری، خار، هلال ماه، عصا، قلم، انگشت، سرو، ماه نو، کمرِ باریک و... را به الف مانند میکنند. در این مقاله، سعی شده است به کاربرد ادبی و هنری حرفِ الف در اشعار شعرای عارفِ طرازِ اوّل، یعنی؛ سنایی، عطار، مولوی و شاه نعمت الله ولی پرداخته شود.
الف
کارکرد حرف الف
سنایی
عطار
مولوی
2020
05
21
62
86
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5149_569cd8713babf1d2f53011fb1c91cc90.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
بازتاب نگاه استدلالی درمخزن الاسرار و خسرو و شیرین حکیم نظامی گنجهای
رقیه
شعبانی
حسین
فقیهی
استدلالی از موارد با ارزش علمی است که در تمام زمینههای دانش بشری از قبیل مباحث فلسفی، حکمی، اخلاقی، شرعی، تعلیمی و ... به کار میرود. این نوع نگاه ریشه در مباحث افلاطون و ارسطو دربارهی کارکرد هنر و شعر دارد. در این میان، برداشت شاعران فارسیگو از جمله نظامی که بین شعر و حکمت و دانایی قائل به همپوشانی معنایی بودند، با دیدگاه ارسطو قرابت بیشتری دارد. زیرا او برخلاف افلاطون که شعر را محصول «جذبه و بیخبری» شاعر میدانست و «الهام» شاعرانه را به شکلی از جنون مرتبط میکرد، معتقد است شاعر که از نوعی آگاهی برتر برخوردار است، میتواند با تقلید از «واقعیت آرمانی» به تطهیر و تزکیه روح آدمی یاری رساند. بنابراین کار شاعر ریشه در نوعی منطق و خرد دارد که هر نوع نگاه استدلالی را پوشش میدهد. نظامی که بر علوم عصر خود نظیر: منطق، فلسفه،کلام، پزشکی و نجوم آگاهی داشته، همواره نتایج کاربرد حکمت و خرد را ارج نهاده است. نگاه منطقی نظامی موجب شده که او در اثبات و تأیید و تفهیم اشعارش به انواع استدلال مانند: قیاس، استقراء و تمثیل در زمینه های: ادبی، عقلی، اجتماعی، تعلیمی، تمثیلی، کلامی، تأویلی، نقلی، شرعی، جغرافیایی و تاریخی روی آورد. نتایج به دست آمده نشان میدهد که در خسرو وشیرین و مخزن الاسرار که به ترتیب آثاری غنایی و تعلیمی محسوب میشوند، بیشترین نوع استدلال شامل قیاس در زمینههای عرفانی، حکمی ـ تعلیمی، پزشکی، اسطورهای و هرمونتیک از شکل اول است، تمثیل در مرحلهی دوم قرار دارد و استقراء به ندرت به چشم میخورد.
نظامی
استدلال
خسرو شیرین
مخزن الاسرار
نحوه بیان
2020
05
21
87
111
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5111_d534f54a9573c1aebeac8f984aac8ec3.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
بررسی بن مایه گناه- رستگاری در قالب روایت های عشق نامادری به پسرخوانده (بررسی مقایسه ای یوسف و زلیخای جامی و روایت تبتی داستان ملکه و راهب)
منیژه
عبدالهی
یکی از کهن ترین و گسترده ترین بن مایه های داستان های عاشقانة جهان، عشق نامادری به پسر همسر است. در ادب پارسی افزون بر بهترین نمونۀ ایرانی آن که در داستان سیاوش و سودابۀ شاهنامه گزارش شده است، با تأثیر پذیری از روایت قرآنی داستان سامی یوسف و زلیخا، آثارو منظومه هایی پدید آمد که هنری ترین آن ها محبت نامه سرودۀ عبدالرحمن جامی در اورنگ پنجم از هفت اورنگ است. در آثار ملل دیگر نیز روایت هایی با بن مایه مشترک با این داستان وجود دارد که از آن جمله روایتی از شرق دور و در ادبیات تبتی است که در نوشتار حاضر زیر عنوان داستان راهب وایروکانا و ملکه شی پونگزا، معرفی می شود. سپس در نگاهی کلی نشان داده می شود که رویکرد اصلی این داستان ها بر اصل ترکیب تقابلی گناه- رستگاری قرار دارد و هر دو شخصیت اصلی (زن خطاکار و مرد پرهیزگار) برای عبور از خطا و رسیدن به رستگاری ناگزیر از چهار مرحله: گناه، عقوبت، رهایی از گناه، و رستگاری، عبور می کنند. همچنین درتحلیل گناه در ترکیب تقابلی گناه- رستگاری، با بهره مندی از تحلیل اسطوره ای نشان داده می شود که زن خطاکار در این روایت ها نمادی از آیین ها و اعتقادات کهن و مهجور و مرد پرهیزگار جلوه ای از نظم نوآیین در جوامعی هستند که در سپیده دم تاریخ خود در حال پی افکندن بنیادی نوین هستند و این تقابل کهن و نو به صورت تقابل گناه- رستگاری در این داستان ها نمود می یابد.
نامادری
یوسف و زلیخا
وایروکانا و شی پونگ زا
سیاوش و سودابه
2020
05
21
112
121
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5105_992d3b06bb8c9fddac8628e7bd7b61a1.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
جستجوی منابع جدیدی در رابطه با نام سراینده و تخمین زمان سرایش برزونامه کهن
فرزاد
قائمی
در تحقیقات پژوهشگران، بخش کهن برزونامه، ابتدا به عطایی رازی و سپس به شاعری به نام شمسالدین محمد کوسج که نامش فقط در یک نسخه که اقدم نسخ متن است، باقی مانده است، نسبت یافته است. عدم وجود اسناد دیگر دربارة نام اخیر باعث شده برخی محققان نیز سرایندة اثر را گمنام فرض کنند. در این جستار با پیدا کردن شواهد دیگری در نسخ متن اولاً سرودن متن به دست شاعر با نام کوسه یا کوسج ثابت شده است؛ ثانیاً این نکته روشن میشود که تا سدة 12 هجری، برخی کاتبان شاهنامه، از سرایش داستان برزوی ملحق به شاهنامه به دست وی آگاه بودند. همچنین ضمن معرفی نسخة دیگری از داستان برزو با فاصلة سه سال با نسخة کمبریج (نسخة هند) و مقایسه سه نسخة قدیمتر متن برزونامه، زمان احتمالی سرایش متن قرن هفتم تخمین زده شده است و در ضمن مشخص شده که نسخة کمبریج بهترین نسخة موجود از متن نیست و با متن مادر فاصلة زیادی دارد.
برزونامة کهن"
شاهنامه"
نسخة کمبریج"
نسخة هند"
نسخة سنپترزبورگ"
2020
05
21
122
150
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5102_74e8f5db64326c096db9b846a06d5d99.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
سندی نویافته برای شناسایی سراینده قصیده «امالکواعب»
رحمان
قربانی
در زبان فارسی اشعار زیادی وجود دارند که سراینده اصلی آنها هنوز مشخص نشده است. یکی از این موارد، قصیده مشهوری با مطلع «سلام علی دار امالکواعب/ بتان سیهچشم عنبرذوایب» است. تاکنون چند تحقیق در این باره صورت گرفته و منوچهری دامغانی، امیر معزی، برهانی، حسن متکلم کاشی و ابوالمعالی نصرالله منشی به عنوان سرایندگان قصیده مذکور معرفی شدهاند. پژوهش حاضر با بررسی استدلالهای بهکاررفته در مطالعات پیشین و با استناد به سندی جدید، شاعر این قصیده را معرفی میکند. استناد نویسنده به نسخه خطی مهم و ارزشمند «تذکره الشعرا»، مشهور به «جنگ 900 مجلس» است. گردآورنده این نسخه، سیمکش سمرقندی را شاعر این قصیده میداند. برخلاف شعرای قبلی، شواهد امر صحت این ادعا و انتساب را تأیید میکند. در این مقاله، نخست صحت انتساب قصیده به منوچهری، امیر معزی، برهانی و حسن متکلم بررسی و رد میشود. سپس با تمرکز بر پژوهش سروری که از اعتبار و سندیت بیشتری برخوردار است، دلایل چهارگانه او در انتساب چکامه به نصرالله منشی به چالش کشیده میشود. در پایان، سه دلیل دیگر برای ترجیح تعلق شعر به سیمکش سمرقندی مطرح میشود.
قصیده امالکواعب
جنگ 900 مجلس
سیمکش سمرقندی
نصرالله منشی
2020
05
21
150
175
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5096_2de0bd273939a5981a81efbaaffec9c5.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
نزاع بر سر معنا در گفتمان شعر انقلاب
فرهاد
کرمی
حسن
حیدری
علی
صباغی
محسن
ذوالفقاری
شعر انقلاب محصول کشمکش گفتمانهای مختلفی است که از اواخر دهة چهل تا اواخر دهة پنجاه فضای ادبی جامعه را با مفاهیم و مضامین انقلابی و اعتراضی خود انباشته بودند. در این پژوهش موضوع کشمکش گفتمان ادبی سکولار دربرابر گفتمان ادبی اسلامگرا بررسی شدهاست.در این بررسی از نظریة تحلیل گفتمان ( از منظر ارنستو لاکلو و شانتال موف) و همچنین آراء گفتمانشناسانة میشل فوکو استفاده شدهاست.کشمکش دو گفتمان یادشده عمدتا بر سر معنا و تلاش آنها برای صورتبندی مفاهیم در شعر انقلاب بودهاست. در این بررسی از نکاه تاریخی و جریانشناسانه نیز غفلت نشدهاست. روند شکلگیری مفهومی بهنام شعر انقلاب از رهگذر همین کشمکشها واکاوی شدهاست. بر اساس این پژوهش شعر انقلاب اسلامی حاصل گسست معرفتشناختی (به تعبیر فوکو) از جریان تثبیتشدة سکولار و طرد آن بود. در نتیجه این کشمکش، شعر انقلاب با مداخلة هژمونیک نهاد سیاسی برآمده از انقلاب، صورتبندی تازهای به خود پذیرفت. این جریان متفاوت نوعی از شعر سیاسی را بهوجود اورد، که شعر انقلاب اسلامی خوانده میشود.
شعر انقلاب اسلامی
تحلیل گفتمان
گفتمان ادبی سکولار
گفتمان ادبی اسلامگرا
نزاع گفتمانی
2020
05
21
176
204
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5101_00c81e246d4dff6da4590c6767b26c91.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
واکاوی نگاهها به مرگ در غزل معاصر (مرگاندیشی، مرگزدگی یا مرگمشتاقی؟)
علی محمد
محمودی
اسحاق
طغیانی
ادبیات یکی از تجلیگاههای مهم و اصیل تفکر و احساس انسان دربارة مرگ است. قدیمیترین حماسة جهان، «گیل گمش» و آثار ادبی و فلسفی دوران جدید، این نگرش را همواره متجلی ساختهاند. شعر فارسی نیز از این اندیشهها و عواطف جدا نیست. رویکرد شاعران قدیم و معاصر به مقولة مرگ متفاوت است. شاعران قدیم، مرگ را بیشتر با نگاهی مذهبی، تعلیمی و عرفانی در میآمیختند؛ حال اینکه شعر «مرگاندیش» و «مرگنگر» یا «مرگزده» معاصر نگاهی عاطفی و احساسی از خود نشان میدهد. بیشترین رویکرد به مرگ در شعر معاصر و بهتبع آن غزل، «مرگ-هراسی»، «مرگخواهی» و اندکی «مرگاندوهی» است. در شعر معاصر، تابع مضمونهای برخاسته از شعر غنایی و گاه متأثر از مکتب ادبی رمانتیسم، مسائلی چون «پوچی»، «غم و اندوه» و اندکی «مرگآگاهی» بیشتر به چشم می-خورد. غزلهای نو و سنتیِ معاصر نیز از مقولة مرگ و مرگانتظاریِ نومیدانه سرشار است؛ در این مقاله گونههای مرگنگری غزلسرایان معاصر استخراج و بررسی شده است. در مجموع غزل معاصر نگرشهای متنوعی را در زمینة مرگ دارد که بیشترین صبغة آن مرگهراسی و مرگاندوهی در دورة اوج شعر نیمایی و سپسبهتدریج مرگاشتیاقی و مرگآگاهی در دورة غزل دفاع مقدس و پس از آن نمایانشده است.
غزل معاصر
مرگ اندیشی
نهضت رمانتیسم
مرگ مشتاقی
2020
05
21
205
233
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5107_d4aa353274a25e2c26eac08f545983cc.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
هماهنگی وزن و محتوا در نوحهها و مرثیههای یغمای جندقی
مهدی
نجفی
اسحاق
طغیانی
محبوبه
خراسانی
یکی از موفقیتهای هر شاعری در سرودن، توجه وی به شبکۀ ارتباطی عناصر مادی و معنوی موجود در شعرش است که ساختار و نظام یک قالب شعری را تشکیل میدهد. ارتباط واژگانی و شیوه چینش آنها، انتخاب وزن مناسب با عنایت به درونمایۀ حاکم بر آن، انواع موسیقی در شعر و نظایر آن این شبکه را میسازد. این مقاله به میزان هماهنگی درونمایه و بحور به کار رفته در نوحهها و مرثیههای یغمای جندقی -شاعر قرن سیزدهم هجری- پرداخته است. وی نخستین شاعری است که بخشی از دیوانش به نوحه اختصاص یافته است. میتوان گفت که وی توانسته است خردهژانری را با عنوان نوحهسرایی در شعر فارسی ابداع کند. یغما در این نوع شعری، بین وزن و محتوا ارتباطی تنگاتنگ و ناگسستنی برقرار کرده است. این تحقیق با روش تحلیل محتوای کیفی از نوع مضمونی بر روی هفتاد و شش مرثیه و نوحۀ شاعر انجام شده است، انواع اوزان از جمله وزن خیزابی و جویباری که شاعر به کار گرفته، با مضمون ارائه شده همخوانی دارد و نیز رزانت، سَبُکی، نظم هجاها و طول مصرعها، ارکان عروضی از حیث رکنبندی هجاها، وجود تکرار و تنوع ارکان بحرهای عروضی در مراثی و نوحهها در نظر گرفته شده است. همچنین اشعار به ترتیب بسامد در بحرهای رمل، هزج ، رجز، مضارع، متقارب و سریع سروده شدهاند؛ از این میان بحرهای هزج و رمل که سنگینترین اوزان محسوب میشوند و برای بیان اندوه و متأثرکردن مخاطب مناسب هستند، بالاترین بسامد را دارند.
یغمای جندقی
مرثیهسرایی
نوحهسرایی
وزن
مضمون
2020
05
21
234
261
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5106_d9180d00ee84a97b3aeb0f17c0def7cb.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
واکاوی«تأثیرات سراسربینی» و «خودسانسوری» در پرتو نقد هنر خویشتن
مهرداد
نصرتی
در تاریخ ادبیات ملل جهان شواهد متعددی را میتوان یافت که نشان میدهد گاهی پدیدآوران، بهناچار، از بیان مطلب و یا تصریح بر آن، پرهیز کردهاند و حتی اصول زیباشناختی را برای رعایت احتیاط و پوشیدهگویی بهکار گرفتهاند. بر خلاف سانسور که معمولاً بهدلایل مختلف مستقیماً توسط عوامل قدرت بر ادیب و آثار او تحمیل میشود، خودسانسوری بهعلت ملاحظات فردی، اجتماعی، اعتقادی و سیاسی، از جمله تأثیرات سراسربینی، توسط خود ادیب صورت میپذیرد. گاهی شاعران و نویسندگان، بهصورتهای درونمتنی و برونمتنی، خود به اصل وقوع و نیز چگونگی رخداد خودسانسوری بر آثار و یا شخصیت ادبی خویش پرداختهاند. در این تحقیق پس از اشارتی به مفهوم دقیق خودسانسوری ادبی؛ زمینهها و علل وقوع آن؛ مخالفت و موافقتها و خودانگیختگی یا دگرانگیختگی خودسانسوری؛ چگونگی تأثیر سرابینی بر متن ادبی و روش انتقادی پاناپتیکونیسم؛ تلاش شده است تا به این پرسش پاسخ داده شود که نظریات و شیوههای خودانتقادی ادبی به بررسی خودسانسوری در ادبیات چه کمکهایی میکند. تشخیص رابطۀ خودسانسوری با نام مستعار؛ عنوان اثر؛ تاریخ اثر؛ گزینش اشعار؛ ساختار اثر؛ زبان شعر و داستان؛ سامیزدات یا انتشار زیرزمینی؛ مسألۀ امید؛ و نهایتاً؛ رابطۀ خودسانسوری با سرنوشت اثر از جملۀ یافتههاست.
خودسانسوری ادبی
نقد سراسربینی
خودانتقادی
ادبیات
2020
05
21
262
290
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5098_fd227e370304d5e40ecb09ca19977f7e.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1399
12
1
مقاله کوتاه: نردشیر یا نردِ شیر چیست؟
امیر
سلطان محمدی
شاهنامه متنی منحصر به فرد است که به خاطر کهنگی زبان و فضای سرایش و دایرة وسیع واژگانی به خصوص واژگان نادر و خاص گاه کاتبان و مصححان را به چالش کشیده و لغزشگاه آنان گردیدهاست. در یکی از ابیات شاهنامه در داستان هنرنمایی زال نزد منوچهر بیت زیر آمدهاست: بینداخت و بگذاشت بر نرد شیر هم اندر تگ اسپ یک چوبه تیر البته این بیت در طبعهای دیگر عموماً به جای وجه نردشیر یا نردِ شیر، وجه مانوس«نره شیر» را مضبوط داشتهاند. سوای این بحث که وجه اصح کدام یک از وجوه مسطور در نسخههاست، گزارش و شرح شاهنامهپژوهان از این وجوه و به تبع آن از این بیت نیز ناصواب نمودار گردیدهاست. تمام ناسخان و مصححانی که وجه نره شیر را برای متن و شرح خود اختیار کردهاند، از یک نکتة زبانی مهم مغفول ماندهاند و آن اینکه «شیر» در معنای حیوان درنده با یاء مجهول قرائت میشده و شعرای متقدم آن را با «تیر» که با یاء معلوم بودهاست، قافیه نمیکردند. حتی کسانی که نرد شیر را اختیار کرده و شیر را در معنای بزرگ یا نشانهای از شمایل شیر در میدان سوار پنداشتهاند، نیز همین خطا را کردهاند، زیرا به هر روی واژة قافیه را شیر مفروض داشتهاند. نردشیر همان شیردار یعنی درختی (دار) که شیر (صمغ و شیره) دارد که نمونههایی چون شجر الملحب، لبنی و حلیب در ذیل آن میگنجد. این درخت در داستان سیاوش نیز آمده و به غلط به سبزنرد گشتگی یافته-است.
شاهنامه
وجه اصح
نره شیر
نردشیر
نردسبز
2020
05
21
291
301
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5499_8ab66e90197b8a481ee3969919c64495.pdf