2021-05-07T09:18:25Z
https://jba.shirazu.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=958
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
تحلیل طرحوارههای قدرتی در غزلیّات شمس و پیوندآن باالگوی جهانبینی مولانا
حسن
توفیقی
علی
تسنیمی
مهیار
علوی مقدّم
«طرحوارههای تصویری» که در حوزۀ زبانشناسی شناختی، بر نقش تجربه در شناخت تأکید میورزند، طرحهایی از تجربههای جسمانی هستند که در ذهن شکل میگیرند و انسان را قادر میسازند مفاهیم پیچیده و انتزاعی را درک کند، دربارۀ آنها بیندیشد و استدلال کند. پژوهش حاضر با بررسی طرحواره-های قدرتیِ «اجبار»، «مانع»، «نیروی متقابل»، «انحراف از جهت»، «رفعِ مانع»، «توانایی» و «جذب» در غزلیّات مولانا بر اساس نظر جانسون، در پی اثبات این فرضیّه است که طرحوارههای قدرتی چگونه با الگوهای جهانبینی مولانا پیوند خوردهاند. پژوهش نشان میدهد که بهرهگیری از طرحوارههای قدرتی در عرفان برای تبیین مفاهیم عرفانی اجتنابناپذیر است و تفهیم عرفان در قالب نوعی حرکت با موانع خاص که کششهای متضادّی آدمی را به سوی خود میکشند، تنها در قالب طرحوارهها امکانپذیر است. همچنین طرحوارهها میتوانند بر جنبههایی از جهانبینی تأکید کنند، برای تبیین آنها از طرحهای جدیدی بهره گیرند و تفسیری از جهانبینی شاعر و جنبههای پراهمّیّت آن به دست دهند؛ جهانبینی عرفانی به همان میزان که برای تبیین خود به طرحوارهها نیازمند است، هدایت طرحوارهها را نیز در دست میگیرد و برای تبیین الگوهای خود دست به گزینش نوع خاصّی از آنها میزند. در جهانبینی زمینگریز و آسمانگرای مولانا، وجود طرحوارههایِ «عمودی»، «کشش دو سویه»، «مانعِ محاصره کننده»، «مانعِ گذرگاهِ باریک» و «مانعِ دید»، در کنارِ طرحوارههای مورد نظر جانسون، همۀ موارد بالا را تأیید میکند.
زبانشناسی شناختی
طرحوارۀ تصویری
طرحوارۀ قدرتی
غزل مولانا
جهانبینی
2020
02
20
1
24
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5079_b77aa6ebe301bb4b0997934658cfdbf6.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
تحلیل قاعدهکاهی گونهای جغرافیایی و جلوههای بومی زبان در غزل معاصر
عبدالله
حسن زاده میرعلی
یدالله
شکری
جواد
جعفری نسب
هدف مقالهی حاضر آن است که با نگاهی تحلیلی، چگونگی کاربرد قاعدهکاهی گونهای جغرافیایی را بهعنوان یک «هنرسازه» و جلوهی بومی زبان در غزل معاصر نشان دهد. سوال مقاله این است که انگیزههای غزلسرایان امروز از بهرهگیری از گویش منطقهای و لهجههای محلّی در غزل معیار امروز و اشکال و انواع آن چه بوده است؟ بدنهی اصلی مقاله را تحلیل رویکرد غزلسرایان معاصر به قاعدهکاهی جغرافیایی و نمود جلوههای بومی زبان در قالب کاربرد واژههایی از لهجههای محلّی، مصراعها و ابیات گویشی در غزل رسمی معاصر و درنهایت، غزل محاورهای و گویشی تشکیل میدهد. پژوهش حاضر به روش کتابخانهای و به شیوهی توصیفی- تحلیلی نوشته شده و در پایان این نتیجه رسیده است که ایجاد صمیمیت در مخاطب و هویتبخشی بومی به غزل امروز و از همه مهمتر، رسیدن به نوعی آشناییزدایی از راه گریز از گونهی نوشتاری معیار، به واژگان و ساخت نحوی گفتار و بهویژه گویش محلی، از پیامدهای بهکارگیری عناصر بومی زبان در غزل معاصر است. واژههای کلیدی: غزل معاصر، آشناییزدایی، عناصر بومی زبان، قاعدهکاهی گونهای.
غزل معاصر
آشناییزدایی
عناصر بومی زبان
قاعدهکاهی گونهای
2020
02
20
25
46
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5108_48a1ba7242ab4ffd74f660469b62285f.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
تحلیل نوستالژیِ وطن در میراثِ شعری بانوی تاجیک، گلرخسار صفی اوا
ابراهیم
خدایار
گلرخسار صفی اوا (تولد 1947م) یکی از برجسته ترین نمایندگان ملی گرایِ شعرِ معاصر تاجیک است. وی با قرار گرفتن در فضای ناسیونالیسم فرهنگی و پناه بردن به خاطرات قومی ـ ملی، حسِ نوستالژیک عمیقی در مخاطب نسبت به گذشتۀ مشترک ایجاد میکند. مسئلۀ اصلی پژوهش این است که شاعر در مسیر تحول اندیشگانی خود از دوران شوراها تاکنون (2016م)، چه تعریفی از وطن در ذهن خود داشته و این مفهوم چگونه در دیوان وی منعکس شده است؟ تحلیل اشعار شاعر براساس میراث بنیادهای نظری مکتب رمانتیسم نشان داد که شاعر سه مفهوم متفاوت و در عین حال درهم تنیده از وطن در دستگاه اندیشگانی خود دارد: جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی. شاعر در وطن جغرافیایی دلبستگی خود را به زادگاهش به تصویر کشیده است. این تلقی از «وطنِ خرد»، جزئی جدانشدنی از جهان وطنی سوسیالیستی در قاب اتحاد جماهیر شوروی بود که «وطنِ بزرگ» نامیده میشد. شاعر در وطن تاریخی که در دهۀ شصت و هفتاد سدۀ بیستم میلادی در ادبیات تاجیک رواج یافت، به تاریخ پیدایش قوم خود مراجعه کرد و مفهوم گستردهای را که فرهنگ شورایی از آن گرفته بود، به وطن خود بازگرداند. شاعر در وطن فرهنگی که باید آن را ویژۀ دستگاه اندیشگانی این شاعر دانست و نگارنده در هیچ اثر دیگری نمود آن را نیافته است با تکیهبر شاهنامه به تلقی جدیدی از وطن دست مییازد. در این تلقی که ارتباط وثیقی با وطن تاریخی دارد، تمام فارسیزبانان در جایی به نام شاهنامه جا میگیرند و هموطن می شوند.
ادبیات معاصر تاجیک
تاجیکستان
رمانتیسم
گلرخسار صفی اوا
نوستالژی وطن
2020
02
20
47
70
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5080_5439c54b4186f18466f7f25cd85a2a19.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
بحران هویت در شعر پستمدرنیستی ایران
بهزاد
خواجات
در این مقاله به مفهوم هویت و انواع آن در علم روانشناسی و علوم اجتماعی پرداخته و مفهوم بحران هویت از وجوه گوناگون بررسی شده است؛ پس از آن ازمکتب پستمدرنیسم، مشخصهها و ورود آن به شعر امروز ایران سخن رفته و دربارهی بحران هویت و دلایل آن در شعر پستمدرنیستی ایران بحث و گفتوگو شدهاست. در ادامه، برآیند طبقهبندی شاخصههای این بحران به شانزده عنوان تقسیم و ضمن تشریح هر یک از عناوین، برای تبیین بیشتر، نمونههایی از شعر پستمدرنیستی ایران به عناوین افزوده شد تا نتیجهی بحث بر این نکته تاکید کند که شعر پستمدرن ایران در یکی دو دههی گذشته، دچار بحرانی هویتی است؛ هرچند این بحران لزوما ماهیتی منفی ندارد و میتواند نشانهای از گذاری شخصیتی و فرهنگی به وضعیتی متفاوت و دیگرگونهتر باشد. واژههای کلیدی: هویت، بحران، پستمدرنیسم، شعرایران، شعرپستمدرن.
هویت
بحران
پستمدرنیسم
شعرایران
شعرپستمدرن
2020
02
20
71
94
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5092_88628c03101d94ecbb1f0f5f4c240fb5.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
تحلیل گفتمان شعر حجم و شعر انقلاب اسلامی
علیرضا
رعیت حسن آبادی
جریان شعر حجم( حجم گرایی) و جریان شعر انقلاب اسلامی دو جریان معاصر هستند که در دو سوی مناسبات و رخدادهای شعری پنج دهه اخیر ایران قرار دارند. جریان شعر انقلاب داعیه دار و مروج شعر متعهد است و جریان شعر حجم آوانگاردیسم و عدم تعهد شعری را در دوره های مختلف نمایندگی کرده است. تاکنون در گفته ها و برخی نوشته ها نشانه های زیاد و سخن های فراوان و درستی در تقابل گفتمانی این دو جریان دیده شده است. این دو جریان شعری، به اصطلاح رقیب گفتمانی یکدیگرند و عناصر گفتمانی شان در طول سالیان اخیر مدام در حال واسازی عناصر گفتمان رقیب بوده و سعی داشته اند گفتمان رقیب را از میدان به در ببرند. در این مقاله براساس روش تحلیل گفتمانی «لاکلا» و «موفه» ، تقابل گفتمانی این دو جریان شعری براساس دو متن مهم مرتبط با این دو گفتمان، تحلیل شده است. بیانیۀ شعر حجم و بیانیۀ شعر انقلاب اسلامی( موخرۀ مجموعه شعر «رجعت سرخ ستاره») دو متن مورد بررسی در این مقاله هستند.
شعر معاصر فارسی
شعر انقلاب
شعر حجم
علی معلم دامغانی
یدالله رویایی
2020
02
20
95
112
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5083_30fff76a309f0a5222cd2d5db050e310.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
بازتاب شیوه استیلایی زمامداران غزنوی و سلجوقی در اشعار درباری آن دوره(با نیم نگاهی به اندیشه ماکیاولی)
محمد جواد
سام خانیانی
احمدنور
وحیدی
نظریه استیلایی قدرت در ایران پس از اسلام، در دورههایی که مذهب تسنن رواج داشته و کارآمدی و مصلحتنگری را جزء اصلی اندیشههای سیاسی خویش قرار داده، نمود بیشتری داشته است. بدین ترتیب، در دورهی استیلای ترکان غزنوی و سلجوقی که بر مذهبتسنن بودهاند، تئوری استیلایی بازتاب وسیعتری یافت. از دیگر سوی، آنچه مطمحنظر ماکیاولی، متفکر بزرگ سیاسی سدههای پانزدهم و شانزدهم ایتالیا بوده است، این مهم بود که چگونه میتوان روشهای اجرایی و درست به-دست داد تا بدان دستاویز، ایتالیا و فلورانس را از هجوم ویرانی و تباهی نجات داد. بنابراین، ماکیاولی نیز بهواقعگرایی و مصلحتاندیشی در نظریات خویش، به عنوان دو رکن اساسی در امور سیاسی توجه عمده نمود. در این نوشتار، پساز بررسی اندیشههای مبتنی بر قدرت سیاسی در اسلام، تفکرات سیاسی در ایران پس از اسلام و تأثیر آن بر فرهنگ و ادب فارسی سده-های چهارم تا هفتمهجری از نظر گذرانده می شود و سپس به اندیشه های ماکیاولی و وجوه شباهت و تفارق آن با نظریه استیلایی قدرت در اشعار درباری پرداخته خواهد شد. بالطبع، شعر درباری آن دوران، بهتر از هرچیز دیگری میتوانسته محل بازتاب نظریه استیلایی باشد. برخی از وجوه این نظریه که در اشعار درباری نمود داشته است عبارتند از: قدرت بیملاحظه و ارعاب، سیاست جنگ، استفاده ابزاری ازمذهب و...
ماکیاولی
قدرت
مصلحت اندیشی
غزنویان و سلجوقیان
نظریه استیلایی
شعر درباری
2020
02
20
113
138
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5184_8214120c302f4342118c8a09408a5547.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
جلوه های تضاد فکری و زبانی در قطعات ابن یمین فریومدی
اسماعیل
صادقی
امین
بنی طالبی
یکی از شاعرانی که در زمینۀ قطعهسرایی و بهویژه قطعات اخلاقی و اندرزی در ادب فارسی جایگاه ویژهای دارد، ابنیمین فریومدی است. از ویژگیهای برجستۀ این شاعرِ دهقان، تضاد در نگرش و نگارش است و با نگاهی ژرفاندیشانه به قطعات او میتوان در بسیاری از آنها به تعارض در جهانبینی شاعر پی برد که به صورت آشکارا از طریق صنعت تضاد در سراسر قطعاتش گسترش یافته است و از این صنعت فراخور موضوع و هدف برای زیباییآفرینی و بیان مضامین مزبور استفاده میکند. در این نوشتار، پرسش اصلی این است که ابنیمین به چه میزان و به چه علت از تضاد در اندیشه و گفتار خود استفاده کرده است و چه ارتباطی میان تضاداندیشی و تضادگویی او وجود دارد؟ نتایج بررسی نشان میدهد که شاعر در این رویکرد، بسیار تحت تأثیر عدم ثبات شخصیتی و اعتقادی، بهویژه موقعیت زمانی و مکانی خود بوده است؛ زیرا از لحاظ زمانی، عصر شاعر دوران سراسر آشوب در تاریخ ایران محسوب میشده و از لحاظ مکانی، محل زندگی شاعر از ولایتهای پرآشوب بودهاست؛ در نتیجۀ این آشفتگیهای درونی و بیرونی، کلام شاعر نیز دچار درهمریختگی و آشفتگی میگردد که بهخصوص در گسترۀ جهانبینی او، از جمله برخورد با دنیا، جبرگرایی و تقدیرگرایی، سخنوری و شعردانی، میگساری، مدحیات، نکوهش و بدگویی بازتاب یافته است و سبب شده که صنعت تضاد، پربسامدترین شگرد ادبی شاعر به شمار آید. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است و نتایج با استفاده از تحلیل بیتها، به شیوه کتابخانهای و سندکاوی حاصل شدهاند
تضادنگری
تضادگویی
شرایط سیاسی-اجتماعی
اسم
قطعه
ابنیمین فریومدی
2020
02
20
139
164
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5088_0adf68bed81e14a1dc3caeeb30e3313b.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
سیر تحول مفهومی واژة "خود" در منطقالطیر بر اساس فرایند فردیت
لیلا
غلامپور آهنگرکلایی
محمود
طاووسی
شهین
اوجاق علیزاده
واژهی "خود"یا "خویشتن" در دو حوزة دستور زبان فارسی و روانشناسی کاربرد فراوانی دارد. خود به همراه خویش و خویشتن در دستور زبان فارسی به عنوان ضمیر مشترک به کار میرود و در روانشناسی یونگ، خود مظهر "تمامیت" است. از آنجا که واژهی مذکور در نتیجهی منطقالطیر عطار نقش فراوان دارد و همچنین قابل تاویل بر مبنای نظریات روانشناختی یونگ است، در این مقاله تلاش بر آن است تا با رویکردی توصیفی – تحلیلی سیر تحول مفهومی آن براساس "فرایند فردیت" بررسی و تحلیل گردد. مطابق نتایج، در منطقالطیر دو نوع خود (خود سایهای و خود کهنالگویی) میتوان دریافت نمود که ناظر به دو جنبهی "جسم و روان" است. خود سایهای (ضمیر مشترک) در پایان منطقالطیر همانند سی مرغ تحول یافته است؛ زیرا احساس این همانی یا یکی شدن با الگوی اصلی (سیمرغ) را در انسان برمیانگیزاند و بدین وسیله واقعیت ( تمامیت) را تحققپذیر میسازد. وحدتی که از نظر عطار و روانشناسی نوین نیمه تمام است نه کمال مطلق؛ زیرا کمال مطلق تنها در خداوند تحقق مییابد. هم از نظر یونگ و هم از نظر عطار هدف سیر فردانیت کمال نیست، بلکه کامل شدگی است."خود" حاصل وحدت سی مرغ (خودآگاه یا خود سایهای) و سیمرغ (ناخودآگاه ) است. عطار این مفاهیم فلسفی – عرفانی را در قالب تصاویر نمادین در منطقالطیر بازآفرینی نموده است. این فرایند (فردیت) سبب میشود تا آشفتگیها و نابسامانیهای ناشی از جدایی دو ساختار روان و جسم از بین برود.
خود
سیمرغ
عطار
منطق الطیر
کهن الگو
یونگ
2020
02
20
165
184
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5082_d6259847dbf649f9b30690e59685105f.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
بازتاب چگونگی پیوند رنگ، رنگواژهها و صور خیال، در دیوان قاآنیشیرازی
رویین تن
فرهمند
عنصر رنگ که از نظر علمی، بازتاب نور بر پدیدههای طبیعی است، از قدیم مورد توجه بشر بوده است. کاربرد رنگ در جشنها، آیینها، سوگواریها، نهضتها، نشان سپاهیان و پرچم کشورها، آشکار و نمادین بوده است. عنصر رنگ، در انواع هنرهای تجسمی و در شعر و ادب فارسی نیز کاربرد و جایگاه ویژهای، داشته است. در شعر فارسی، شاعران آفاقگرا که پیوندی ژرف با طبیعت دارند، همواره کوشیدهاند با بهرهگیری از انواع رنگها و بهکارگیری آن در شعر، تجربههای خویش را به خواننده، منتقل کنند. قاآنیشیرازی، از شاعران نامدار سبک بازگشت، با بسامد کاربرد 1190 بار عنصر رنگ، رنگواژهها و تداعیکنندهی رنگها، در قصاید، ترکیببندها، ترجیعبندها، مسمطها، قطعهها و غزلهایش، تابلوهایی رنگین ساخته و کوشیده تا همهی حواس خواننده را با مظاهر طبیعت و تابلوهایی که آفریده، مشغول دارد. از این نظر، دیوان قاآنی به تابلویی میماند که رنگارنگی آن چشمگیر است. در این پژوهش، بسامد رنگ و چگونگی کاربرد آن در دیوان قاآنی، بررسی و تحلیل شده و چگونگی تصویرآفرینی شاعر برمبنای عنصر رنگ، به صورت توصیفی-تحلیلی، آمده است. قاآنی، با استفاده از استعاره، تشبیه، کنایه و آفرینش تصاویری متراکم که بسامد فراوان رنگ و بو در آنها آشکار است، حواس مخاطب را با گوناگونی تصاویر شعرهایش، درگیر میکند. رنگهایآمیغی، تشبیه مرکّب و انبوهی تصاویر رنگی در توصیف مناظر بزم، رزم، معشوق و بهارستایی، از شیوههای پردازش و ترازش شعر قاآنی است. گلها، کانیها، نامهایجغرافیایی، داستانهای شاهنامه و اشارات دینی نیز در کارگاه خیال تصویرآفرین قاآنی، نقش برجستهای دارند.
واژه های کلیدی: بازگشت ادبی
رنگ
صورخیال
قاآنیشیرازی
2020
02
20
185
210
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5067_491a18ad61b1b58a72543673a4eb21f6.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
ردیابی برخی بدعت کاری های ساختاری دررباعی معاصرفارس
غلامرضا
کافی
مرضیه
مرادی
چکیده رباعی یکی از قالبهای کوتاه ادبیات فارسی است که با وزنی مشخص و ساختاری ویژه، سروده می-شود و دست شاعر را برای دیگرگونه بودن در زمینهی وزن و ساختار میبندد. گرچه در زمینههای گفته شده بستری مناسب برای نوآوری وجود ندارد، شاعران معاصر فارس همگام با نوآوری در قالبهای دیگر در پی پیداکردن راهی برای خارج شدن از این چارچوب بسته برآمدند که تا حدودی در این راه موفق بودند، تعداد قابل توجهی از این طرفهکاریها زیباست و درنگ مخاطب را درپی دارد. در این مقاله برخی از بدعتکاریها و شگردهای تازهیی که شاعران معاصر فارس در قالب رباعی اعمال کردهاند، پی-گیری میشود. برخی از این شگردها عبارتند از: سپید نویسی، گیومه نویسی، روایت نگاری،قافیههای آوایی، تغییر ردیف و قافیه. در این مقاله برخی از بدعتکاریها و شگردهای تازهیی که شاعران معاصر فارس در قالب رباعی اعمال کردهاند، پیگیری میشود. برخی از این شگردها عبارتند از: سپید نویسی، گیومه نویسی، روایت نگاری،قافیههای آوایی، تغییر ردیف و قافیه.کلمات کلیدی: بدعتکاری و نوگرایی، رباعی، سختار رباعی، شعر فارس.
کلمات کلیدی: بدعتکاری و نوگرایی
ساختار رباعی
شعر فارس
قالب رباعی
سپید نویسی
2020
02
20
211
230
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5077_1737b2f57e050cf551b5c599ee1bcb71.pdf
شعر پژوهی(بوستان ادب)
بوستان ادب
2008-8183
2008-8183
1398
11
4
نه به اشتر بر سوارم (درباره ی وزن شعری در گلستان سعدی)
آریا
طبیب زاده
در یکی از حکایات گلستان سعدی، دو بیت وجود دارد که از نظر عروضی مبهم بوده و نظرات متعددی دربارۀ آن مطرح شده است.: نه به اشتر بر سوارم نه چو اشتر زیر بارم نه خداوند رعیت نه غلام شهریارم غم موجود و پریشانی معدوم ندارم نفسی میزنم آسوده و عمری میگذارم (سعدی، 1392: 92) مصاریع این دوبیت از نظر وزنی شبیه نیست. این امر سبب شده است تا دو بیت فوق از حیث وزن، وضعیت بسیار پیچیدهای به خود بگیرند و همواره مورد بحث و اختلاف نظر باشند. به نظر نگارنده، سعدی دو بیت فوق را بر اساس قواعد عروض عرب سروده است، و غفلت از همین نکته باعث بروز اختلاف نظر در بین محققان درمورد وزن دو بیت شده است. در این مقاله ابتدا ضبط-های مختلف و سپس آراءِ شارحان را دربارۀ این دو بیت معرفی و نقد کردهایم، و سپس نظر خود را شرح دادهایم دال بر اینکه دو بیت فوق براساس عروض عرب سروده شده است، همچنین صورت پیشنهادی خود را که در آن چینش مصاریع مطابق با عروض عرب است، ارائه میکنیم.
سعدی
عروض عربی
عروض فارسی
گلستان
2020
02
20
231
242
https://jba.shirazu.ac.ir/article_5484_8db6d278e99aff5c7606dd7542b5244b.pdf