معاونت پژوهشی دانشگاه شیراز شعر پژوهی(بوستان ادب) 2008-8183 مقالات آماده انتشار 2021 05 01 what is Glass Bazich? مقاله کوتاه: بازیچ یا شیشه بازیچ چیست؟ 6122 10.22099/jba.2021.38370.3868 FA امیر سلطان محمدی دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی سید منصور سادات ابراهیمی دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان Journal Article 2020 09 05 Khaghani's poems are full of strange images and interpretations that have made it difficult to understand his poetry. One of the reasons for Khaghani's difficult poetry is his use of the geography and culture of his life. "Bazich" is one of the words used in Khaghani's geographical area. To simplify this aspect, scribes have turned it into the familiar shapes of "orange glass" and "toy glass". In one case they made a mistake in punctuation, and in another case they added by distorting it. In the verses in which this aspect remains, one can find signs that clarify this word. This word, which is not mentioned in Persian cultures, has been a phenomenon of glass. The magicians filled the glass with water and rose water. Sometimes they would put it on and dance with it and make strange movements. Sometimes they bring out shapes and objects. Because in mythology the creation of the sky was made of glass and carried water, it was likened to a " Glass Bazich." Kafor glass and the heart have also been compared to this phenomenon, in which case the glass material is considered. دیوان خاقانی مشحون از تصاویر، تعابیر و مفردات غریبی است که باعث دیریابی اشعار وی گردیده‌است. یکی از بسترهایی که خاقانی در آن مفردات دیریاب استعمال نموده‌، فرهنگ عامة جغرافیا و اقلیم زیستی خود بوده‌است. «شیشة بازیچ» از نمونه واژه‌هایی است که مربوط به منطقة اران و جغرافیای زیستی خاقانی بوده‌ که در برخی نسخ کاتبان و به تبع آن مصححان برای مانوس‌سازی، این وجه غریب را به «شیشة نارنج» و «شیشة بازیچه» تحریف کرده‌اند؛ یعنی از یک طرف به خاطر تسامح در نقطه‌گذاری، آن را به «شیشة نارنج» و از طرف دیگر با افزودن هاء غیرملفوظ، به «شیشة بازیچه» بدل کرده‌اند. وجه غریب «شیشة بازیچ» یا «بازیچ» در برخی نسخ محفوظ مانده‌است. با دقت در موارد استعمال، نشانه‌هایی ایضاحی از این پدیده نمایان‌گر می‌شود. این پدیده که به خاطر غرابت استعمال از فرهنگ‌ها نیز فوت گردیده‌، آنگونه که از ابیات مستعمل در آن برمی‌آید، حقه‌ای شیشه‌ای مربوط به مشعبدان و معرکه‌گیران ‌است که گاه آن را از گلاب و آب پر می‌کرده و بر سر می‌گذاشته و با آن حرکات نمایشی و محیرالعقول انجام می‌داده‌ و گاه نیز با شعبده از آن اشکالی و اشیائی را بیرون می‌آورده‌اند. به خاطر جنس شیشه‌ای این پدیده، گاه به آسمان تشبیه شده که شیشه‌سان بودن آن در اساطیر هم مذکور است و گاه دل و گاه شیشة کافور به آن مانند شده‌است.