دانشگاه شیراز شعر پژوهی(بوستان ادب) 2008-8183 مقالات آماده انتشار 2026 08 31 The mechanism of text worlds in the poem collection of "al-Tahavollat and Al-hejrat fi Aqalim al -Nahr and Al-lail" Adonis and "Eight Books" by Sohrab Sepehri on the basis of Paul Werth's cognitive theory ‎ سازوکار جهان های متنِ در مجموعه شعری «التحوّلات والهجرة فی أقالیم النهار واللیل» آدونیس و «هشت کتاب» سهراب سپهری بر پایۀ نظریۀ بوطیقای شناختی پُل ورث 8824 10.22099/jba.2026.54130.4680 FA علی خالقی استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عربی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران پوران رضایی چوشلی استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات عربی دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، ایران، تهران Journal Article 2025 08 30 The theory of text worlds is the model of human language processing and does not only exist the whole text, but also examines the textures around the production and the interpretation of the text. The main assumption in this theory is that man processes and understands the discourse through mental representations. This theory consists of the universe of discourse, the world of the text with two components of the elements of the world of mechanisms and the propositions of the Expanding role, and the subdivisions of the subdivisions consisting of a subconscious, attitude, and epistemic. The purpose of the present study is to identify the constructive structures of Sohrab Sepehri's "Eight Books", and " al-Tahavollat and Al-hejrat fi Aqalim al -Nahr and Al-lai ". study is based on a descriptive-analytical method based on comparative literature using the approach of the theory of the Paul Werth text world. The findings of the study show that in the world of discourse, the content of the book is more in the form of dialogue with nature and is in the words of natural elements. And in the context of text worlds, cost makers have characters such as tree, grass, flowers, animals and they are repeated at different times, and in the context of the role of the widespread role of the micro -world, which is accompanied by command and no discrepancy in these worlds. The subconscious worlds are more likely to change the present position, and the frequency of the universe under the attitude is the world of targets, and the epistemic world is not very emerging. نظریۀ جهان‎های متن الگوی پردازش زبانی انسان است و تنها به مطالعۀ کل متن اکتفا نکرده، بلکه به بررسی بافت‌های پیرامون تولید و تعبیر متن نیز می‌پردازد. فرض اصلی در این نظریه مبنی بر این است که انسان، گفتمان را از طریق بازنمایی‌هایی ذهنی پردازش و درک می‌کند. این نظریه به ترتیب متشکل از جهان گفتمان، جهان‎های متن با دو مؤلفۀ عناصر جهان ساز و گزاره‌های نقش گستر می‌باشد و جهان‎های زیر شمول که خود متشکل از جهان زیر شمول اشاره‌ای، نگرشی و معرفتی است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی سازه‌های سازنده‌ی شعر «هشت کتاب» سهراب سپهری، و «التحوّلات والهجرة فی أقالیم النهار واللیل» آدونیس می‌باشد. این پژوهش براساس روش توصیفی- تحلیلی و بر مبنای ادبیات تطبیقی با استفاده از رویکرد نظریه‌ی جهان‎های متن پل ورث انجام می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد در جهان گفتمان، فحوای کتاب بیشتر به صورت گفتگو با طبیعت است و با عناصر طبیعی در سخن است و در زمینۀ جهان‎های متن، عناصر جهان ساز شخصیت هایی مانند درخت، چمن، گل، حیوانات و ... فاعلیت اصلی دارند و در زمان‌های مختلف در حال تکرارند و در زمینه گزاره‌های نقش گستر جهان‎های خرد در درون جهانی کلان درونه گیری شده که با امر و دستور همراه است و هیچ نوع گسستی در این جهان‎ها مشاهده نشده است. جهان‎های زیر شمول از نوع اشاره‌ای آن بیشتر گذشته سپس به زمان حال تغییر موضع داده و بسامد جهان زیر شمول نگرشی، جهان هدف‌ها است وجهان معرفتی چندان ظهور ندارد. https://jba.shirazu.ac.ir/article_8824_f272136d10be45e9abd04dcba46561f7.pdf