نگاهی به ادبیات از دیدگاه زبان شناسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان شناسی دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان شناسی و مدرس زبان در دانشگاه گنجنامه، همدان، ایران

چکیده

هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی و خوانش استعاره­های به­کار­رفته از دیدگاه زبان‌شناسی در اشعار شاملو­ و بهار­، شعرای معاصر، بوده که یکی شعر نو و دیگری شعر سنتی دارد. همچنین تحلیل و خوانش داده­ها براساس رویکرد شناختی و به­طورویژه، انگاره­ی نظریه­ی آمیختگی مفهومی (انگاره­ی نام) فوکونیه و ترنر (2002،1998،1994) انجام گرفته که هدف آن، فراهم­سازی یک الگوی شناختی عام، برای معناسازی و پیدایش مفاهیم نو است. انگاره­ی نام، مفهوم­سازی یک حوزه براساس حوزه­ی دیگر نیست که یک­سویه و جهت­دار باشد؛ بلکه به فضای آمیخته­ی نوبنیاد چهارمی که در پدیدآمدن آن؛ مفهومی­سازی ذهنی مخاطب که از نگاشت و تناظر عناصر در فضاهای درون­داد 1 و 2 به دست آمده است، اشاره دارد. ماهیت انجام این پژوهشِ کیفی، توصیفی-تحلیلی بوده که به دلیل محدودیتِ حجم مقاله، نگارندگان به­گونه­ای تصادفی به بررسی برخی استعاره­ها با استفاده از انگاره­ی نام در اشعار شاملو و بهار پرداخته­اند. نتایج نشان داد که استعاره­ها و ترکیب­های به­کار­رفته در این مجموعه­ی اشعار، با استفاده از فرایندهای ترکیب، بسط و تکمیل، فضاهای نوبنیادی را به­وجودآورده است؛ یعنی با فرافکنی عناصر متناظر در هر دو فضای درون­داد، فضای آمیخته­ی نوبنیادی ساخته شده است؛ بنابراین، یافته­ها نشان داد که شاملو و بهار در اشعار خود، از انگاره­ی استعاره­ی مفهومی (انگاره­ی اسم) لیکاف و جانسون (1980) فراتر رفته و از انگاره­ی نام بهره گرفته­اند. یافته­ها حاکی از آن است که استعاره­های به­کار­رفته در این اشعار، از نوع شبکه­ی دو­ساحتی هستند. به­عبارتی، فضای آمیخته­ی نوبنیاد، متعلق به عناصر متناظر و متفاوت در هر دو فضای درون­داد است. در پایان، بررسی­ها نشان داد که بهار در اشعارش از استعاره­ی «یأس و ناامیدی» و در مقابل شاملو از استعاره­ی «امید» استفاده کرده است.
واژه­های کلیدی:
هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی و خوانش استعاره­های به­کار­رفته از دیدگاه زبان‌شناسی در اشعار شاملو­ و بهار­، شعرای معاصر، بوده که یکی شعر نو و دیگری شعر سنتی دارد. همچنین تحلیل و خوانش داده­ها براساس رویکرد شناختی و به­طورویژه، انگاره­ی نظریه­ی آمیختگی مفهومی (انگاره­ی نام) فوکونیه و ترنر (2002،1998،1994) انجام گرفته که هدف آن، فراهم­سازی یک الگوی شناختی عام، برای معناسازی و پیدایش مفاهیم نو است. انگاره­ی نام، مفهوم­سازی یک حوزه براساس حوزه­ی دیگر نیست که یک­سویه و جهت­دار باشد؛ بلکه به فضای آمیخته­ی نوبنیاد چهارمی که در پدیدآمدن آن؛ مفهومی­سازی ذهنی مخاطب که از نگاشت و تناظر عناصر در فضاهای درون­داد 1 و 2 به دست آمده است، اشاره دارد. ماهیت انجام این پژوهشِ کیفی، توصیفی-تحلیلی بوده که به دلیل محدودیتِ حجم مقاله، نگارندگان به­گونه­ای تصادفی به بررسی برخی استعاره­ها با استفاده از انگاره­ی نام در اشعار شاملو و بهار پرداخته­اند. نتایج نشان داد که استعاره­ها و ترکیب­های به­کار­رفته در این مجموعه­ی اشعار، با استفاده از فرایندهای ترکیب، بسط و تکمیل، فضاهای نوبنیادی را به­وجودآورده است؛ یعنی با فرافکنی عناصر متناظر در هر دو فضای درون­داد، فضای آمیخته­ی نوبنیادی ساخته شده است؛ بنابراین، یافته­ها نشان داد که شاملو و بهار در اشعار خود، از انگاره­ی استعاره­ی مفهومی (انگاره­ی اسم) لیکاف و جانسون (1980) فراتر رفته و از انگاره­ی نام بهره گرفته­اند. یافته­ها حاکی از آن است که استعاره­های به­کار­رفته در این اشعار، از نوع شبکه­ی دو­ساحتی هستند. به­عبارتی، فضای آمیخته­ی نوبنیاد، متعلق به عناصر متناظر و متفاوت در هر دو فضای درون­داد است. در پایان، بررسی­ها نشان داد که بهار در اشعارش از استعاره­ی «یأس و ناامیدی» و در مقابل شاملو از استعاره­ی «امید» استفاده کرده است.
واژه­های کلیدی:
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Look at Literature from The Perspective of Linguistics

نویسندگان [English]

  • Masoud Dehghan 1
  • Behnaz Vahabian 2
1 Department of Linguistics, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
2 PhD Student in Linguistics, Instructor of Language at University of Ganjnameh, Hamadan, Iran
چکیده [English]

The present study aims at investigating to study the metaphors used linguistically in the poems of Shamloo and Bahar as contemporary poets, one with blank verse and the other with traditional poetry. The data analysis have been done based on the Cognitive approach and in particular the Fauconnier and Turner's Conceptual Blending Theory (henceforth CBT model)(1994,1998,2002). The purpose of this theory is to provide a general cognitive pattern for making meaning and the emergence of new terms. In the, it is referred to metaphor not only in the two domains of source and target, but also in the third domain in the emergence of mental conceptualization of the audience, which is derived from the mapping of the two domains of source and target. The nature of this qualitative research is descriptive-analytic. due to the limitation of paper volume, the authors have randomly examined some of the used metaphors in the poems of Shamloo and Bahar using CBT model. The results show that the metaphors and compounds used in this poetry collection have created new spaces using the blending, composition and completion method. In the other words, besides the two domains of source and target, there is another new space. In the way, Shamloo and Bahar in their poems have transcended the term of Lakoff and Johnson's Conceptual Metaphor Theory (henceforth CMT model) (1980) and they have used the CBT model in their poems. findings have also shown that the metaphors used in these poems are of double-scope network type.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive linguistics
  • CBT model
  • source and target domain
  • Shamloo
  • bahar
اردبیلی، لیلا و همکاران. (1394). «پیوستگی معنایی از منظر آمیختگی مفهومی». جستارهای زبانی، دوره­ی6، شماره­ی6، صص27-47.

افراشی، آزیتا و همکاران. (1394). «استعاره­های مفهومی در زبانِ فارسی؛ تحلیلی شناختی و پیکره­مدار». زبان­شناخت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال6، شماره­ی2، صص39-61.

بهار، محمدتقی. (1387). دیوان اشعار، تهران: آگاه.

پناهی، حسین. (1389). کابوس­های روسی (از مجموعه چشم چپ سگ). تهران: دارینوش.

پورابراهیم، شیرین. (1396). «کاربست نظریه­ی آمیختگی مفهومی در مفهوم­سازی شهادت در شعر پایداری». مجله­ی تخصصی نور، شماره­ی17، صص65-86.  

دهقان، مسعود؛ وهابیان، بهناز. (1397). «خوانش استعاری اشعار «کابوس­های روسی» اثر حسین پناهی بر اساس رویکرد آمیختگی مفهومی».  مطالعات زبانی-­بلاغی، سال9، شماره­ی17، صص144-166. 

شاملو، احمد. (1382). مجموعه­ی آثار، دفتر یکم: شعرها. تهران: نگاه.

Evans, V. & Green, M. (2006). Cognitive linguistics: An introduction. Edinburg: Edinburg University Press.

Fauconnier, G. & Turner, M. (1994). Conceptual Projection and Middle Spaces, Technical Report No. 9401, Department of Cognitive Science, University of California, San Diego (available online at: www.cogsci.ucsd. edu/research/files/technical/9401.pdf).

_____________________. (1998). Conceptual integration networks, Cognitive Science, 22, 2, pp.33–187.

______________________. (2002). The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind's Hidden Complexities.  New York: Basic Books.

Lakoff, G. (1993). The Contemporary Theory of Metaphor, in A. Ortony (ed), Metaphor and Thought, (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press, pp.51_202.

Lakoff, G. and Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. Chicago: University of Chicago Press.

Lakoff, G. & M. Turner. (1989). More than cool reason: A field guide to poetic metaphor. Chicago, IL: University of Chicago Press.