نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حمیدرضا فهندژسعدی ¹
• عباس پارساطلب ²

¹ دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² دانش‌آموخته‌ی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. ‏

چکیده

یکی از آثار ماندگار و کاربردی در پژوهش‌های معاصر شعر فارسی، فرهنگ‌ سخنوران است که به کوشش عبدالرسول خیّامپور در دو جلد تدوین یافته است. مؤلّف در این اثر، فهرستی از تخلّصِ شاعران فارسی‌زبان را بر اساس حروفِ الفبا ترتیب داده است که پژوهش‌گر می‌تواند با مراجعه به تخلّص شاعر مورد نظر خود، منابعی را درباره­ی آن سراینده شناسایی کند. این فرهنگ با همه­ی ارج و اهمیّتی که دارد، مانندِ هر اثر بزرگ دیگر، خالی از ایراد و اشکال نیست و گویا تاکنون توجّه ناقدان و صاحب‎نظران را به خود جلب نکرده است. مقاله­ی حاضر می‌کوشد به‌اختصار، تعدادی از همین مشکلات و چالش‌ها را که خواننده در استفاده از فرهنگ سخنوران با آن‌ها مواجه می‌شود، با دیگر پژوهش‌گران در میان بگذارد. از عمده ایرادهای این اثر، ایجادِ دو یا چند مدخل برای یک شاعر است. همین امر سبب می‌شود که خواننده هنگام رجوع به یک مدخل، از دیگر مدخل‌ها و اطّلاعاتی که در ذیلِ آن‌ها آمده است، بازبماند. به همین منظور، در این یادداشت ابتدا مقدّمه‌ای در معرّفی فرهنگ سخنوران و شیوه­ی نگارش آن خواهد آمد. در ادامه، خواننده با برجسته‌ترین علّت‌هایی که باعث شده در این فرهنگ برای بعضی شعرا، دو یا چند مدخل ایجاد شود، آشنا خواهد شد و درمی‌یابد که مؤلّف گاه برای یک شاعر، هم با نام و هم با تخلّص، مدخل ایجاد کرده است؛ چنان‌که در مواردی، هم با شهرت و هم با اسم. گاه تصحیف موجب دو یا چندگانه‌خوانی شده است. در مواردی مؤلّف خود القابی را برای یک شاعر برساخته و دو یا چند مدخل در نظر گرفته است. بعضی از سرایندگانِ بدون تخلّص، با دو نسبت، مدخل شده‌اند. در جاهایی نیز، دو تخلّصِ کاملاً مشابه، و به صورت متوالی، برای یک شاعر مدخل شده است.
 
 
 
 

کلیدواژه‌ها

• تخلّص
• خیّامپور
• شاعران فارس
• فرهنگ سخنوران
• نقد

موضوعات

• نقد

عنوان مقاله [English]

A Critique on Dictionary of Literary Figures with a Focus on the Poets of Fars

نویسندگان [English]

• Hamidreza FahandejSaadi ¹
• Abbas Parsatalab ²

¹ Phd Candidate of Persian Language and Literature ,Univercity of Tehran, Tehran, Iran

² Phd Candidate of Persian Language and Literature ,Univercity of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

 
In Dictionary of Literary Figures (Farhang-e Sokhanvaran) written by Abdul Rasul Khayyāmpour (Tahbazzadeh) in two volumes, the pennames of Persian-speaking poets are listed alphabetically. The author has provided relatively detailed sources for each poet under each entry so that the researcher can use them by referring to the penname of the poet of his/her choice. To compile this work, the author has used 245 sources, both books and articles, mainly from biographical notes (tazkireh) as well as historical works. This valuable and unique list was first published in 1961 in one volume. According to the introduction to this work written by the Khayyāmpour family, after the first publication of the book (1961), the author pursued his research until 1976 to complete the Dictionary until his death in 1979. His family then undertook the task of finalizing the compilation of the mentioned work in 1989 and published it. Dictionary of Literary Figures is an invaluable and useful resource that apparently has no counterpart in the Persian language and is considered an initiative of Khayyāmpour. With all the merits and practical aspects of this work, it still suffers from many flaws which should be brought to the attention of the researchers in order to help them extract the maximum information from it.
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

• penname
• Khayyāmpour
• ‎‏ ‏poets of Fars
• Dictionary of Literary Figures