حیران مست یا هوشیار حیران؟ «بررسی و تحلیل دیدگاه‌های مولوی و شمس دربارة سکر و حیرت»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان وادبیات فارسی.

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

10.22099/jba.2020.35371.3573

چکیده

هرچند موافقت آرای شمس و مولانا و اثرگذاری‌های دوسویه‌شان از کسی پنهان نیست؛ لیکن در مواضعی با یکدیگر اختلاف دارند. سکر و حیرت از مواضع اساسی اختلاف در مشرب عرفانی و معرفت‌شناسی این دو عارف است که در وجوه مختلف اعمّ از تعریف، مقدمات، اقسام و نتایج، قابل تأمّل و مقایسة تحلیلی است. این مقاله بر آن است، علاوه بر بیان و بررسی تفاوت دیدگاه‌ها پاسخ مناسبی برای آن داشته باشد. تبیین این اختلاف‌ در مطالعات تطبیقی مولوی‌پژوهی و شمس‌پژوهی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا می‌توان‌گفت تفاوت آراء شمس و مولانا از همان دیدار اول با موضوع سکروحیرت و در بیانی دقیق‌تر رجحان صحو بر سکر آغاز می‌شود. بدان سبب که اهل‌صحوی همچون شمس از اهل‌سکری چون مولانا دربارة میزان برتری مقام هوشیار اعلا یعنی پیامبر(ص) بر مرتبة بایزید، مست مشهور، پرسش می‌کند. درواقع، غرض اصلی شمس از ملاقات با مولانا رساندن وی به مرتبة‌صحو و شناخت برترین هوشیار است تا به‌تبع معرفت ایشان بتواند به معرفت‌النفس، معرفت‌الرب و توحیداصیل دست‌یابد. بنابراین همان‌طور که پیامبر(ص) بر تارک مقام ولایت و نبوت خواهان دستگیری و هدایت بایزید است، شمس نیز با برخورداری از اوصاف قهر و لطف حق چونان نبی و ولیّ صاحب‌سرّ هوشیاری است که بر همة امور از جمله مرتبة مستی مولانا آگاهی دارد و راضی به توقف او در مرتبة‌دوم مستی نیست. لذا خود را بندة نازنین حق می‌داند تا مولانا در سایة هدایتش پس از طیّ مستی عالم‌روح به مستی‌راه‌خدا، مستی‌ازخدا و درنهایت هوشیاری رسد تا در این جایگاه هرچند مست‌تر، هوشیارتر و هوشیارکنندة جهان و عالمی باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The drunken astonished or astonished conscious? (Scrutiny and analyzing the views of Mawlana and Shams on drunkenness and astonishment)

نویسندگان [English]

  • Samaneh Al_Sadat Aghadadi 1
  • Sayyed Ali Asghar Mirbagherifard 2
  • Tahereh Khoshhal Dastjerdi 2
1 University Of Esfahan
2 Persian literature group، Faculty of Literature and Humanities، University of Esfahan، Esfahan، Iran.
چکیده [English]

However Shams and Mawlana agree and their mutual effects aren’t hidden from anyone; but there are differences in positions. Drunkenness and astonishment of the dispute in mysticism disposition and epistemology these two mystics are that is in various ways ranging from definitions, premises, types and results can be expected and compared analytically. Exploring this differences is particularly important in comparative studies of Mawlana and Shams; because can say the difference between Shams and Mawlana from the first meeting on the subject of drunkenness and astonishment and to be more precise the preference for consciousness over drunkenness begins.Because consciousness, like Shams of drunkenness like mawlana about the excellence of superior consciousness mean Mohammad prophet on the order Bayazid, the famous drunk, asks. In fact, shams purpose is to meet mawlana’s getting him to the level of consciousness and knowing is the highest awareness so that according to their knowledge they may become acquainted. So just like Mohammad prophet upon the high authority of the guardian and the prophet he wants Bayazid’s help and guidance, Shams also enjoys the virtues of God’s wrath and grace like the propet and the secret leader is consciousness who is aware of all matters including the drunkenness of mawlana’s and he isn't happy with his second stop.So he considers him self a servant of God until mawlana in the shadow of his guidance after the drunkenness of the spirit world to the drunkenness of God’s way, to the drunkenness of God and finally into consciousness.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Drunkenness and Astonishment
  • Consciousness
  • Mystical Disposition
  • Mawlavi
  • Shams-e Tabrizi