تبیین عدالت ادبی بر اساس دو رویکرد همگرا در منظومه ویس و رامین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر پسادکترا، فرهنگستان زبان و ادب فارسی

2 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس

10.22099/jba.2022.42367.4172

چکیده

از منظری کل‌گرا و غایت‌محور، اصل عدالت ادبی – که منبعث از ایدۀ قانون طبیعی است- ساختار بنیادین غالب داستان‌ها و منظومه‎های کهن را شکل می‎دهد و لذت داستان، در حقیقت، از بیان هنری این قانون ایجاد می‌شود. یکی از ناب‎ترین آثار عاشقانه کهن که جامع این دو ویژگی است منظومۀ ویس‌ورامین است. از همین رو در این مقاله قصد شده است ضمن پرهیز از یک‎جانبه‌نگری تقلیل‌گرایانه، با استفاده از دو رویکرد ریخت‌شناختی و پدیدارشناختی- که اتفاقا در این داستان مؤید یکدیگر و رهنمون به نتیجه واحد در مسیرهایی همگرا هستند- این مدعا بررسی شود؛ در تحلیل ریخت‌شناختی که با تأکید بر نقش و جایگاه ویژۀ انواع عشق در ویس و رامین انجام شده، ساختار حرکت‌ها و نحوۀ چینش رخدادها در قالب کلی و انداموار داستان، حاکی از اندیشۀ محوری داستان مبنی بر سرانجامِ پیروز و نیک عواطف برحق انسانی و نابودی و زوال امیال ناشایست و غیرانسانی است. این اندیشه با ماهیت اصلی و هدف کلی قصه‎ها - در این رویکرد - همسوست. نتایج نگاه پدیدارشناختی بر حوادث و رویدادهای طبیعی و ماوراء طبیعیِ مؤثر در سیر داستان و نحوۀ ادراک معانی آنها در تجارب زیسته شخصیت‌ها و نیز دریافت‌های حاصل از بررسی محتوای شناختی عواطف عشق و مهرورزی در این منظومه نظام عدالت‌محور آن را نشان می‏دهد. در این مقاله، به منظور تبیین و تحلیل بهتر، پدیدارهای گوناگون عشق - که در این داستان به شکلی هنرمندانه جمع آمده – از دیدگاه فلسفی بررسی شده است. در مجموع، این منظومه به گونه‎ای جالب، خوانندۀ ژرف‌بین را با مفاهیمی چون عشق و هوس، باور و عقلانیت و نقش ارادۀ انسانی در برابر اصل قانون طبیعی آشنا می‎سازد. از این رو، ضرورت دارد که این اثر ارزشمند و کهن به شیوۀ صحیح نقد و تحلیل شود و از داوری سطحی، جزئی‎نگر و تک‎بعدی دربارۀ آن پرهیز گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining Poetic Justice Based on Two Convergent Approaches in Vis and Ramine,

نویسندگان [English]

  • seyede Ziba Behrooz 1
  • Hasan Zolfaghari 2
1 Postdoctoral Researcher, Academy of Persian Language and Literature
2 Professor of Persian Language and Literature, Tarbiat Modares University
چکیده [English]

From a holistic and teleological point of view, the principle of poetic justice - which derives from the idea of ​​natural law - forms the basic structure of most of the ancient lyrical stories and poetries, and the pleasure of the story is, in fact, in the artistic expression of this law. One of the purest ancient love works that complements these two features is Vis and Ramin. Therefore, in this article, while avoiding reductionist one-sidedness look, this claim is investigated using two morphological and phenomenological approaches - which incidentally support each other in this story and lead to a unique result in convergent paths; In the morphological analysis, which emphasizes the special role and position of different types of love in Weiss and Ramin, the structure of movements and events are arranged in the general and physical form of the story, indicate the central idea of ​​the story based on the victorious end of human emotions and the decline of desires inhuman. This idea is in line with the main nature and general purpose of the stories - in this approach -. The results of a phenomenological view of natural and supernatural events and phenomena affecting the story and how to understand it in the lived experiences of the characters as well as the findings of examining the cognitive content of emotions and love in this poetry show its justice. In this article, in order to better explain and analyze, the various phenomena of love - which are artistically collected in this story - are examined from a philosophical point of view. Altogether, this poetry interestingly acquaints the discerning reader with concepts such as love and lust, belief and rationality, and the role of the human wills against the principle of natural law.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Viss and Ramin
  • PoeticJustice
  • Natural Law
  • Morphology
  • Phenomenology