نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• زهرا بحرینیان ¹
• سیده مریم روضاتیان ²
• امید ذاکری کیش ³
• مسعود آلگونه جونقانی ⁴

¹ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

² استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

³ استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. ‏

⁴ دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

 چکیده
بافت فکری و اجتماعی ایران و مشخصاً آذربایجان قرن ششم در اسکندرنامه‌ی نظامی تبلور یافته است. برای شناخت گفتمان‌های رایج در این عصر، می‌توان از روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف استفاده نمود. فرکلاف ضمن تأکید بر رابطه‌ی درهم‌تنیده‌ی متن، تعامل و بافت اجتماعی، از اهمیت نقش نهاد قدرت در تولید، اصلاح و بازتولید گفتمان‌ها با کمک ایدئولوژی سخن می‌گوید. بر پایه‌ی روش فرکلاف، یک متن در سه لایه‌ی توصیف و تفسیر و تبیین بررسی می‌شود. در این پژوهش با مطالعه‌ی اسکندرنامه‌ی نظامی، دو نامه‌ی دارا و اسکندر پیش از شروع جنگ، تحلیل شده است و در طی آن با بررسی عبارت‌بندی دگرسان، عبارت‌بندی افراطی، شمول معنایی، تضاد معنایی، عاملیت جمله، فرآیند اسم‌سازی، مجهول‌سازی، مثبت و منفی بودن جمله و پیوند جملات در سطح توصیف؛ بافت موقعیت، بافت بینامتنی در سطح تفسیر و بررسی داده‌های برآمده از دو سطح قبلی در سطح تبیین وجود سه گفتمان خویشاوندی، دین‌داری و نظامی‌گری برای تصاحب قدرت سیاسی در قرن ششم آشکار گشت. نظامی دو گفتمان دین‌داری و گفتمان نظامی‌گری برای تصاحب قدرت را تقویت می‌کند و گفتمان خویشاوندی را به چالش می‌کشد. همچنین او ایدئولوژی بیگانه‌دوستی که نقطه‌ی مقابل ایدئولوژی بیگانه‌ستیزی است را تقویت می‌کند. در حیطه‌ی نهاد دین، سه گفتمان دین‌داری اسلامی، گفتمان اشعری و گفتمان فلسفه‌گرایی در اسکندرنامه تجلی یافته است. برخورد نظامی با گفتمان دین‌داری اسلامی هنجاری است اما با ترکیب و اصلاح دو گفتمان اشعری و فلسفه‌گرایی در حال بازتولید نوعی دیگر از گفتمان مبتنی بر خردگرایی است.
 

کلیدواژه‌ها

• اسکندرنامه‌ی نظامی
• ایدئولوژی
• تحلیل گفتمان انتقادی
• فرکلاف
• قدرت
• قرن ششم هجری
• گفتمان

موضوعات

• متون نظم

عنوان مقاله [English]

A Discourse Analysis of Power and Ideology in Two Letters from Nizami's ‎Iskandarnameh Based on Fairclough's Method

نویسندگان [English]

• Zahra Bahreinian ¹
• Sayyedeh Maryam Rozatian ²
• Omid Zakerikish ³
• Masoud Algooneh Jouneghani ⁴

¹ Phd Student in Persian Language and Literature, University of Isfahan, Isfahan, Iran

² , Prof in Persian Language and Literature, University of Isfahan, Isfahan, Iran

³ Assistant Prof in Persian Language and Literature, University of Isfahan,, Isfahan, Iran

⁴ Associat Prof in Persian Language and Literature, University of Isfahan,, Isfahan, Iran

چکیده [English]

The influence of the intellectual and social context of each historical period on the creation of literary works is undeniable. Therefore, studies examining the context of a literary work’s production are of significant importance. Norman Fairclough’s method of Critical Discourse Analysis (CDA) is one such approach that analyzes a work through the broader structures of society, power relations in social interactions, and the production or reproduction of discourses and ideologies emerging from them. The social and intellectual conditions of Iran and Azerbaijan in the sixth century AH (12th century CE), as well as the dynamics of political power, are reflected in Nizami’s Iskandarnameh.This study seeks to answer the following question: What discourses of power from the sixth century are reflected in Nizami’s Iskandarnameh, and how does Nizami engage with these discourses? To this end, a section of Nizami’s Sharafnameh, comprising the correspondence between Darius (Dara) and Alexander (Iskandar), is analyzed using Fairclough’s CDA approach. Examining these two letters through this framework can illuminate the emergence, persistence, opposition, and dissolution of prevalent discourses in the sixth century.

کلیدواژه‌ها [English]

• Nizami's Iskandarnameh
• Ideology
• Fairclough
• Critical Discourse Analysis
• power‎