نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• الهام چوبینه ¹
• سید شاهرخ موسویان ²
• محمدحسین نیکداراصل ¹

¹ گروه زبان وادبیات فارسی- دانشکده ادبیات و علوم انسانی- دانشگاه یاسوج-یاسوج- ایران

² یاسوج- دانشگاه یاسوج- گروه زبان و ادبیات فارسی

چکیده

شاهنامه به ‌عنوان بنیادی‌ترین متن حماسی زبان فارسی، تصویری چندلایه از مفاهیم زشتی ارائه می‌دهد. مفاهیمی که علاوه‌بر بُعد جسمانی، در درون شخصیت‌ها نیز تجلّی یافته‌اند. این پژوهش با روش توصیفی ـتحلیلی، به بازتاب زشتی در شاهنامه می‌پردازد و از دیدگاه اومبرتو اکو در کتاب «تاریخ زشتی» بهره می‌گیرد و تلاش می‌کند تا درکی ژرف از کارکرد زیبایی‌شناختی زشتی در شاهنامه ارائه دهد. اکو در کتاب «تاریخ زشتی» با نگاهی تاریخی و فرهنگی نمودهای زشتی را در تمدن غرب بررسی کرده‌است و نشان می‌دهد که در تاریخ گذشته غرب، زشتی‌ها اغلب با درون شخص در پیوند بوده است. فردوسی نیز در شاهنامه بازتابی از زشتی‌های ظاهری و درونی را در چارچوب اخلاق، حماسه و جهان‌بینی ایرانی ارائه کرده است. این مقاله می‌کوشد نقاط اشتراک این دو نگرش به مفهوم زشتی را نشان دهد. نتایج نشان داد که فردوسی مانند سنت غرب در بازنمایی زشتی، فراتر از ظاهر، لایه‌های ژرف‌تر اخلاقی و اجتماعی را مدّنظر داشته‌است. شخصیت‌هایی مانند ضحاک و دیوان نمونه بارز زشتی چهره و تباهی درون‌اند. در این میان استثناهایی وجود دارد که خواننده را به تامل در نسبت پیچیده ظاهر و باطن وا‌می‌دارد؛ برای نمونه سودابه با ظاهری زیبا، دارای باطنی زشت است و زال با ظاهری غیرطبیعی، باطنی زیبا دارد. اکو نیز زیبایی ظاهری هلن با درونی زشت را مثال می‌زند. دشمنان ایران نیز در یک مرزبندی هویتی و فرهنگی به عنوان «دیگری» از نمودهای زشتی هستند. در شاهنامه علاوه بر زشتی‌های ظاهری، زشتی‌های درونی نیز نمود فراوان دارد؛ زشتی‌هایی که در ظاهر فرد نمایان نیست اما درون شخص را آلوده کرده و منجر به رفتارهای زشت شده‌است؛ مانند زشتی ناشی از حبّ قدرت در گشتاسب یا زشتی نشات گرفته از بی‌خردی در کیکاووس و ... .

کلیدواژه‌ها

• تاریخ زشتی
• نقد زیبایی شناختی
• اومبرتو اکو
• شاهنامه
• بازتاب زشتی

موضوعات

• متون حماسی

عنوان مقاله [English]

Reflection of Ugliness in Ferdowsi's Shahnameh Based on Umberto Eco's Perspective

نویسندگان [English]

• Elham Choobineh ¹
• Seyed Shahrokh Mousavian ²
• mohammadhossein nikdarasl ¹

¹ Department of Persian Language and Literature - Faculty of Literature and Humanities - Yasuj University - Yasuj - Iran

² Yasuj - Yasuj University - Department of Persian Language and Literature

چکیده [English]

As the most fundamental epic text in Persian language, Shahnameh presents a multi-layered picture of ugly concepts. Concepts that in addition to the physical dimension, are also manifested within the characters. This research, using a descriptive-analytical method, examines the reflection of ugliness in Shahnameh and uses Umberto Eco's perspective in his book "The History of Ugliness" and attempts to provide a deep understanding of aesthetic function of ugliness in Shahnameh. In his book "The History of Ugliness", Eco has examined the manifestations of ugliness in Western civilization from a historical and cultural perspective, showing that in Western history, ugliness has often been associated with the interior of the person. Also, Ferdowsi presented external and internal ugliness in Shahnameh within the framework of Iranian ethics, epic and worldview. This article attempts to show the commonalities between these two approaches to the concept of ugliness. The results showed that like the Western tradition, Ferdowsi considered deeper moral and social layers beyond appearance in his depiction of ugliness. Characters such as Zahhak and Demons are clear examples of facial ugliness and inner corruption. There are exceptions that make the reader reflect on the complex relationship between appearance and interior; for example, Sudabeh with her beautiful exterior, has an ugly interior, and Zal with his unnatural exterior, has a beautiful interior. Eco also exemplifies Helen's external beauty with an ugly interior. Iran's enemies are also seen as "others" in an identity and cultural demarcation, a manifestation of ugliness. In addition to external ugliness, the Shahnameh also features many internal uglinesses; uglinesses that are not visible on the person's appearance but have contaminated the person's interior and led to ugly behaviors; such as the ugliness resulting from the love of power in Goshtasb or the ugliness resulting from foolishness in Keykavus, etc.

کلیدواژه‌ها [English]

• Ugly History
• Aesthetic criticism
• Umberto Eco
• Shahnameh
• Ugly reflection