نوع مقاله : مقاله کوتاه

نویسندگان

• علی افراخته ¹
• یوسف نیک روز ²
• علی اصغر غفوری ³
• علی رضا شانظری ⁴

¹ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

² دانشگاه یاسوج، بخش زبان و ادبیات فارسی.

³ یاسوج/ دانشگاه یاسوج/ بخش زبان و ادبیات فارسی.

⁴ یاسوج/ دانشگاه یاسوج/ بخش زبان و ادبیات فارسی

چکیده

اسدی طوسی افزون بر جایگاه برجسته‌اش در شعر و شاعری، از چهره‌های شاخص در حوزه‌ی لغت و واژه‌پردازی زبان فارسی به‌شمار می‌رود و گرشاسب‌نامه‌ی او مجموعه‌ای غنی از واژگان کهن، مهجور و گاه منحصربه‌فرد است. یکی از این واژگان، «شکاوند» است که در فرهنگ‌های فارسی، به تبع یکدیگر، عموماً به‌عنوان اسم خاص و با فتح شین ضبط شده است. این پژوهش با طرح این مسئله که «شکاوند» در گرشاسب‌نامه اسم خاص نیست، می‌کوشد با تکیه بر تحلیل بافت کلامی، بررسی ساختمان واژه و قاموس شاعرانه‌ی اسدی طوسی با نگاهی به برخی از نسخه‌های خطی این اثر حماسی، خوانشی تازه از آن ارائه دهد. جستارحاضر نشان می‌دهد که کاربردهای مکرر واژگان هم‌معنا با «درّه» در اشاره به لفظ «شکاوند»، همراه با تحلیل ساخت واژه و توجّه به ویژگی‌های قاموس شاعرانه‌ی اسدی طوسی، مؤید آن است که «شکاوند» واژه‌ای عام و احتمالاً ساخته‌ی خود شاعر است که در معنی «درّه» به کار رفته و ضبط آن به کسر شین «شِکاوَند» موجّه‌تر می‌نماید. دیگر یافته‌ی این پژوهش حاکی از آن است که احیاناً پس از اسدی واژه کم‌کم و در امتداد زمان به اسم خاص تبدیل شده‌است. این مطالعه با ترسیم سیر تحوّل این واژه از یک ابداع شاعرانه تا یک جاینام، نشان می‌دهد که ضبط و تفسیر واژگان کهن، بدون توجه به بافت متن، ساخت زبانی و تطور تاریخی واژه، می‌تواند به برداشت‌های نادقیق یا اشتباه بینجامد.

کلیدواژه‌ها

• اسدی طوسی
• شکاوند
• گرشاسب‌نامه
• تحلیل واژگانی
• درّه

موضوعات

• نقد

عنوان مقاله [English]

An Investigation into a Word in Asadi Tousi’s Garshasbnamah: Shekavand: a proper noun or: a word meaning “valley”

نویسندگان [English]

• ali afrakhteh ¹
• Yusef Nikrouz ²
• Ali Asqar Qafouri ³
• Alireza Shanazari ⁴

¹ PhD student, Persian Language and Literature, Yasuj University, Yasuj, Iran

² Yasuj, Faculty of Literature, Department of Persian Language and Literature

³ Yasuj, Faculty of Literature, Department of Persian Language and Literature

⁴ Yasuj, Faculty of Literature, Department of Persian Language and Literature

چکیده [English]

Beyond his prominent standing in poetry, Asadi Tusi is a major figure in Persian lexicography and word-formation, and his Garshāsp-nāma constitutes a rich corpus of archaic, obsolete, and occasionally unique vocabulary. One such lexical item is “Shakāvand,” which, across Persian lexicons—each following its predecessors—has generally been recorded as a proper noun, with the initial consonant vowelled with fatha (a). Problematising the assumption that “Shakāvand” functions as a proper noun within the Garshāsp-nāma, this study seeks to offer a new reading of the term by attending to the analysis of its linguistic context, the morphological structure of the word, and Asadi Tusi’s poetic lexicon, while also consulting a number of manuscripts of this epic work. The present inquiry demonstrates that the frequent co-occurrence of synonyms for “valley” in glossing or referring to “Shakāvand,” together with a morphological analysis of the word and an examination of the characteristic features of Asadi Tusi’s poetic lexicon, supports the conclusion that “Shakāvand” is a common noun probably coined by the poet himself, used in the sense of “valley,” and that its vocalisation with kasra (i) on the initial consonant—rendering it “Shikāvand”—is more justified. A further finding of this research indicates that, over time, the word probably underwent a gradual shift from a poetic coinage to a proper noun. By tracing this lexeme’s diachronic development from a poetic innovation into a toponym, this study illustrates that the recording and interpretation of archaic vocabulary, when detached from textual context, linguistic structure, and a word’s historical trajectory, can lead to inaccurate or mistaken conclusions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Asadi Tusi
• Shakāvand/Shikāvand
• Garshāsp-nāma
• lexical analysis
• valley