نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمد حسین توفیق زاده ¹
• محمدرضا امینی ²

¹ بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، ایران

² استاد بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

بوستان سعدی نمونه‌ای کم‌نظیر از بلاغت شعر فارسی است. سعدی به‌ویژه در آغاز حکایات تعلیمی این منظومه، هنر و نبوغ خود را در به‌کارگیری شگردهای بلاغت به نمایش گذاشته است؛ با این همه، کمتر پژوهشی در پی کشف و تحلیل رموز کیمیایی بلاغت در آغاز حکایات بوستان انجام شده است. البته توجه به بلاغت آغازِ شعر، قرن‌هاست که با اصطلاحاتی چون حسن مطلع و براعت استهلال وجود داشته؛ اما این اصطلاحات که بیشتر جنبه‌ی آموزشی دارند، برای تحلیل دقیق و درکِ ارزشِ بلاغیِ آغاز حکایت‌های بوستان کافی نیستند. مقاله‌ی حاضر با تمرکز بر مفهوم «هدف هنری» می‌کوشد بخشی از رموز بلاغت آغاز حکایات بوستان را کشف و تحلیل کند. از این رو، در این مقاله علاوه بر استفاده از دانش بلاغت سنتی و دستاوردهای نوین نقد رتوریکی، فرمالیسم و ساختارگرایی، در طی خوانش‌های پی‌درپی و مکرر شعر، حضور یا غیاب شگردها و تمهیدات هنری در آغاز هر حکایت درک شده، سپس ساختار و کارکرد هر شگرد توضیح داده شده و در نهایت ارزش بلاغی هر شگرد با بیانی تحلیلی تشریح شده است. یافته‌های این تحلیل نشان می‌دهد که غایت و ارزش بلاغیِ آغازِ حکایات تعلیمی بوستان این است که سعدی توجه مخاطب را از همان آغاز جذب کرده و مشکلِ تفاوتِ میان ذهنیت مخاطب و پیام تعلیمی را با شگردها و تمهیدات ادبی پوشانده است تا بر زیبایی، جذب و تأثیر سخن خود بیفزاید. افزون بر این، بررسی و تحلیل تطبیقی شگردهای بلاغت آغاز در حکایات بوستان، کارکرد عملی مفهوم «هدف هنری» را در تحلیل بلاغی و جذب و تأثیر اثر ادبی نشان داده است.

کلیدواژه‌ها

• اقتضای حال
• بلاغت آغاز
• بلاغت بوستان سعدی
• بلاغت روایت
• نقد بلاغی
• هدف هنری شعر

موضوعات

• متون نظم

عنوان مقاله [English]

Reflection on the Rhetorical Techniques of Opening in Saadi’s Bustan Based on the Concept of Artistic Purpose

نویسندگان [English]

• Mohammad Hossein Tofighzadeh ¹
• Mohammadreza Amini ²

¹ Department Of Persian Language and Literature - School of Literature & Humanities- Shiraz University- Iran

² professor in Persian language and literature Shiraz university Iran

چکیده [English]

Saadi’s Bustan stands as a remarkable example of Persian poetic rhetoric. Particularly in the openings of his didactic tales, Saadi displays his artistic ingenuity in employing rhetorical techniques. Nevertheless, little research has been devoted to uncovering and analyzing the intricate rhetorical secrets embedded in the beginnings of these narratives. Although classical literary criticism has long recognized the rhetoric of a poem’s openings under terms such as husn al-matla’ (graceful opening) and bara’at al-istehlal (exemplary introduction), these largely pedagogical concepts prove insufficient for a precise analysis and full appreciation of the rhetorical value within the Bustan’s narrative openings. Focusing on the concept of “artistic intent”, the present study seeks to discover and analyze a portion of these rhetorical secrets. To this end, by integrating the knowledge of traditional rhetoric with the modern achievements of rhetorical criticism, formalism and structuralism, the study relies on repeated and close reading of the text to identify the presence or absence of artistic techniques and devices at the beginning of each tale. Subsequently, the structure and function of each technique are elucidated, ultimately providing an analytical explosion of their rhetorical value. The findings indicate that the rhetorical telos and value of these openings lie in Saadi’s ability to captivate the audience’s attention from the very beginning. He mitigates the gap between the audience’s mindset and the didactic message through literary devices, thereby amplifying the beauty, appeal, and impact of his discourse. Furthermore, a comparative analysis of theses opening rhetorical strategies highlights the practical function of the “artistic intent” concept in rhetorical analysis and its role in enhancing the reception and influence of a literary work.

کلیدواژه‌ها [English]

• Situational exigency
• rhetoric of the opening
• rhetoric of narrative
• rhetoric of Saadi’s Bustan
• rhetorical criticism
• artistic intent in poetry