نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فاطمه شکردست
• یحیی نورالدین اقدم

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور تهران ایران

چکیده

شعر «خط خون» سید علی موسوی گرمارودی از برجسته‌ترین اشعار آیینی معاصر است که با بهره‌گیری از زبانی نمادین و چندلایه، واقعه عاشورا را در قالبی نو بازآفرینی می‌کند. این پژوهش به تحلیل نشانه‌شناختی این شعر بر مبنای الگوی رمزگان پنج‌گانه رولان بارت می‌پردازد.
هدف اصلی، واکاوی چگونگی شکل‌گیری شبکه معناهای شعر از طریق تقاطع این پنج رمزگان (هرمنوتیکی، کنشی، نمادین، فرهنگی و معنابنی) است.
یافته‌ها نشان می‌دهد که «رمزگان هرمنوتیکی» با ایجاد ابهام و تعلیق، نقش کلیدی در گشودگی متن و درگیرکردن فعالانه خواننده دارد و شاعر با استفاده از «تعلیق معنایی» و «شکاف روایی»، مخاطب را به بازی تفسیری می‌کشاند. این رمزگان نه‌تنها در سطح کلان، بلکه در تمامی بندهای شعر حاضر است و شعر را به متنی «باز» و «خواندنی» (در معنای بارتی) تبدیل کرده است. در «خط خون» کنش‌ها به شکل کلاسیک و زنجیره‌ای روایت نمی‌شوند، بلکه در قالب «توالی مفهومی» و «تحول معنایی» ظاهر می‌شوند. در کنار آن، «رمزگان نمادین» با بازتعریف خلاقانه نمادهایی چون خون و شمشیر، آن‌ها را با هاله‌های معنایی جدید می‌آمیزد. همچنین، تقابل‌های دوگانه (حق/باطل، مرگ/زندگی، مصاف/طواف) سازة تقابل دوگانة شعر را تشکیل می‌دهند؛ «رمزگان فرهنگی» باتکیه ‌بر دانش پیشین مخاطب از فرهنگ شیعی و مفاهیم قرآنی به غنای معنایی اثر می‌افزایند. رمزگان معنابنی و مفاهیم بنیادین هستی‌شناختی، عمیق‌ترین سطح معنا در این شعر را تشکیل می‌دهد و مبتنی بر دلالت‌های ثانویه واژگان کلیدی چون خط، خون و درخت است.
نتایج پژوهش حاکی از آن است تقاطع این رمزگان، «خط خون» را از یک روایت تاریخی ساده فراتر برده و به متنی پویا و تفسیرپذیر تبدیل کرده است که در هر خوانش، امکان تولد معناهای جدید را فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• رولان بارت
• رمزگان پنج‌گانه
• سید علی موسوی گرمارودی
• خط خون
• شعر سپید
• شعر آیینی

موضوعات

• نقد

عنوان مقاله [English]

Semiotic Analysis of the Poem "Khatt-e Khun" by Seyyed Ali Mousavi Garmaroudi Based on Roland Barthes' Five Codes

نویسندگان [English]

• fateme shekardast
• yahya nooradin aghdam

Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Tehran, Iran

چکیده [English]

"Khatt-e Khun" (Line of Blood) by Ali Mousavi Garmaroudi is one of the most prominent contemporary religious poems, which recreates the event of Ashura in a novel form through the use of a symbolic and multi-layered language. This research conducts a semiotic analysis of this poem based on Roland Barthes' model of the five codes. The primary objective is to investigate how the network of meanings in the poem is formed through the intersection of these five codes (hermeneutic, proairetic, symbolic, cultural, and semantic).
The findings indicate that the "hermeneutic code" plays a key role in the text's openness and active engagement of the reader by creating enigmas and suspense. Through the use of "semantic suspension" and "narrative gaps," the poet draws the audience into an interpretive game. This code is present not only at the macro level but throughout all verses of the poem, transforming it into an "open" and "writerly" text (in the Barthian sense). In "Khatt-e Khun," actions are not narrated in a classical, sequential chain but appear as "conceptual sequences" and "semantic transformations." Alongside this, the "symbolic code" creatively redefines symbols such as blood and the sword, blending them with new semantic nuances. Furthermore, binary oppositions (right/wrong, death/life, combat/tawaf) form the poem's fundamental structure of binary contrast. The "cultural code," relying on the audience's prior knowledge of Shiite culture and Quranic concepts, enriches the semantic depth of the work. The "semantic code" and fundamental ontological concepts constitute the deepest layer of meaning in this poem, based on the connotative significations of key words such as "line", "blood", "tree".
The results of the study suggest that the intersection of these codes elevates "Khatt-e Khun" beyond a simple historical narrative, transforming it into a dynamic and interpretable text that facilitates the emergence of new meanings with each reading.

کلیدواژه‌ها [English]

• Roland Barthes
• Five Codes
• Seyyed Ali Mousavi Garmaroudi
• Khatt-e Khun (Line of Blood)
• Free Verse
• Religious Poetry