نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمد کاظم حسینی ¹
• اسمعیل نرماشیری ²
• مصطفی دشتی آهنگر ³
• موسی محمود زهی ⁴

¹ دانشجو دانشگاه روزانه ولایت

² هیئت علمی دانشگاه ولایت

³ هیئت علمی

⁴ عضو هیئت علمی دانشگاه ولایت

چکیده

تحول شعر فارسی از قلمرو درباری به عرصه‌ی عمومی، یکی از بنیادی‌ترین دگرگونی‌های تاریخ ادبیات ایران به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی گذار شعر فارسی از الگوی تک‌صدایی به فضای چندصدایی، به تحلیل جریان «شعر گفتار» می‌پردازد. پرسش محوری آن است که شعر گفتار چگونه و با چه مکانیسم‌هایی توانسته است از سلطه‌ی تک‌صدایی حاکم بر شعر کلاسیک فاصله بگیرد و به فضایی برای گفت‌وگومندی بدل شود. مقاله با روش تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار و با بهره‌گیری از چارچوب نظری تلفیقیِ باختین و آلتوسر، این فرایند را در سه گام تبارشناسی می‌کند: بن‌بستِ تک‌صدایی در شعر کلاسیک، انقلاب نیما و گشودن راه به‌سوی چندصدایی، و نهایتاً تحقق «دموکراسی زبانی» در شعر گفتار. یافته‌ها نشان می‌دهد که شعر گفتار با مؤلفه‌هایی چون حذف «منِ پیامبرگونه»، شکستن سلسله‌مراتب واژگان، و ساختار گفت‌وگومحور، پروژه‌ی ناتمام استبدادزداییِ نیما را به سرانجام رسانده و به «دموکراسی زبانی» در عرصه‌ی شعر فارسی دست یافته است. این مقاله همچنین با تکیه بر مفاهیمی چون «زمینه‌ی برون‌کلامی»، «ارزش‌گذاری اجتماعی» و «سه شرکت‌کننده در سخن» (باختین، ۱۳۷۳: ۶۸-۷۷)، نشان می‌دهد که چگونه شعر گفتار با بازآفرینیِ زمینه‌های مشترکِ زیست‌شده، مخاطب را از «گیرنده‌ی منفعل» به «شریکِ فعال» در تولید معنا تبدیل می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• شعر گفتار فارسی
• چندصدایی
• تک‌صدایی
• فراخوانی
• سوژه‌شدن
• برون‌کلامی

موضوعات

• ادبیات معاصر

عنوان مقاله [English]

The Transition from Monologism to Polyphony in Persian Speech Poetry

نویسندگان [English]

• mohammad kazem hoseini ¹
• Esmaeil Narmashiri ²
• Mostafa Dashtiahangar ³
• mousa mahmoudzehi ⁴

¹ velayat

² Associate Professor

³ Associate Professor

⁴ Faculty Member, Velayat University

چکیده [English]

This study examined "Persian Speech Poetry" as a cultural-political response to the crisis of dialogue in Iranian society, rather than merely a stylistic evolution. The central question was how Speech Poetry distanced itself from the monologism of classical Persian poetry and transformed into a space for polyphony. The research employed an integrative theoretical framework combining Bakhtin's concepts (polyphony, dialogism) to outline the desirable horizon of dialogic space, and Althusser's theories (interpellation, ideological apparatuses) to explain the mechanisms of domination and rupture from monologism. Using directed qualitative content analysis with a historical-analytical approach, the study examined poets who served as "historical turning points" (Nima Yushij, Forugh Farrokhzad, Ahmad Shamlu, Mehdi Akhavan Sales, Nusrat Rahmani, and Seyyed Ali Salehi). The findings revealed an evolutionary chain: the deadlock of classical poetry in the late Qajar period; Nima's revolution through breaking the "five despotisms" (form, ornate language, lyrical self, abstract description, and rigid meter) and inventing the technique of "narrator-representation"; continuation by post-Nima poets; and finally Speech Poetry, which through colloquial language, natural speech rhythm, elimination of the "prophetic self," breaking the hierarchy of vocabulary, and dialogic structure, has completed Nima's unfinished project of "antiauthoritarianism" and realized "linguistic democracy" in Persian poetry. Speech Poetry thus offers a new reading of the relationship between literature and politics in Iranian society.

کلیدواژه‌ها [English]

• Persian Speech Poetry
• Polyphony
• Monologism
• Interpellation
• Subjectivation
• Extra-Verbal