نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عبدالله واثق عباسی ¹
• شهریار شهرکی ²
• جلال الدین گرگیج ³

¹ عضو هیات علمی گروه ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

² مامور آموزشی و مدرس دانشگاه فرهنگیان واحد زاهدان

³ مدرس مدعو دانشگاه فرهنگیان واحد زاهدان

چکیده

شخصیت‌های گودرز گشوادگان و پیران ویسه در شاهنامۀ فردوسی، دو چهرۀ برجسته از دو جبهۀ متقابلِ ایران و توران‌اند که با وجود تفاوت در سرنوشت، از نظر جایگاه سیاسی، ویژگی‌های شخصیتی، خردمندی، تدبیر و نقش‌آفرینی اجتماعی، شباهت‌های چشمگیری دارند. این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی این دو شخصیت در چارچوب نظریة روان‌شناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ، به بررسی بازتاب کهن‌الگوی «پیر خردمند» در ساختار روایی شاهنامه می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که چگونه فردوسی از طریق این دو شخصیت، کهن‌الگوی پیر خردمند را در دو سویۀ خیر و شر بازنمایی می‌کند و چه پیام روان‌شناختی و اخلاقی از این تقابل به دست می‌آید. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل متنی ادبی و منابع روان‌شناسی تحلیلی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گودرز و پیران، هر دو تجلی‌هایی از کهن‌الگوی پیر خردمند هستند؛ گودرز در جبهۀ نور و راستی، و پیران در جبهۀ تاریکی و تردید. این دوگانگی، بازتابی از ساختار روان انسان و تقابل میان وجدان و سایه در ناخودآگاه جمعی است. فردوسی با بهره‌گیری از این کهن‌الگو، نه‌تنها به غنای حماسی اثر خود می‌افزاید، بلکه مفاهیم ژرف روان‌شناختی را در قالبی اسطوره‌ای و روایی بازآفرینی می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• شاهنامه
• گودرز
• پیران ویسه
• روان‌شناسی یونگ
• کهن‌الگو
• پیر خردمند

موضوعات

• حماسه و اسطوره

عنوان مقاله [English]

The piran of Turan and Goudarz of Iran: A Comparison of Two Symbols of Wisdom in Ferdowsi's Shahnameh Based on Jung's Wise Old Man Archetype

نویسندگان [English]

• abdollah vaceghabbasi ¹
• shahryar shahraki ²
• jalaloddin gorgij ³

¹ Faculty member of the Persian Literature Department, University of Sistan and Baluchestan

² Educational officer and lecturer at Farhangian University, Zahedan Branch

³ Visiting Lecturer, Farhangian University, Zahedan Branch

چکیده [English]

The characters of Goudarz Gashvadegan and Piran Viseh in Ferdowsi's Shahnameh are two prominent figures from the opposing fronts of Iran and Turan. Despite their differing fates, they share striking similarities in their political standing, personality traits, wisdom, prudence, and social roles. This article aims to conduct a comparative analysis of these two characters within the framework of Carl Gustav Jung's analytical psychology theory, examining the reflection of the "Wise Old Man" archetype in the narrative structure of the Shahnameh. The main research question is how Ferdowsi, through these two characters, represents the Wise Old Man archetype in both its benevolent and malevolent aspects, and what psychological and ethical message emerges from this dichotomy.
The research method employed in this article is descriptive-analytical, based on the textual analysis of literary works and analytical psychology sources. The findings indicate that both Goudarz and Piran manifest the Wise Old Man archetype: Goudarz on the side of light and righteousness, and Piran on the side of darkness and doubt. This duality reflects the structure of the human psyche and the conflict between the conscience and the shadow in the collective unconscious. By utilizing this archetype, Ferdowsi not only enriches the epic quality of his work but also recreates profound psychological concepts within a mythical and narrative framework.

کلیدواژه‌ها [English]

• "Shahnameh"
• "Goudarz"
• "Piran Viseh"
• "Jungian psychology"
• "Archetype"
• "Wise Old Man"