نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عبدالله واثق عباسی ¹
• شهریار شهرکی ²
• جلال الدین گرگیج ³

¹ دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران ‏

² دانش‌آموخته‌ی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، زاهدان، ایران ‏

³ دانش‌آموخته‌ی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان (مدرس مدعو)، زاهدان، ایران ‏

چکیده

شخصیّت‌های گودرز گشوادگان و پیران ویسه در شاهنامه‌ی فردوسی، دو چهره‌ی برجسته از دو جبهه‌ی متقابل ایران و توران‌اند که با وجود تفاوت در سرنوشت، از نظر جایگاه سیاسی، ویژگی‌های شخصیتی، خردمندی، تدبیر و نقش‌آفرینی اجتماعی، شباهت‌های چشمگیری دارند. این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی این دو شخصیّت در چارچوب نظریه‌ی روان‌شناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ، به بررسی بازتاب کهن‌الگوی «پیر خردمند» در ساختار روایی شاهنامه می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که فردوسی چگونه دو شخصیّت مورد نظر را در دو سویه‌ی خیر و شر بازنمایی می‌کند و این تقابل، کدام دلالت‌های روان‌شناختی و اخلاقی را در ساختار روایی شاهنامه به همراه دارد. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل متنی ادبی و منابع روان‌شناسی تحلیلی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گودرز و پیران، هر دو تجلّی‌هایی از کهن‌الگوی پیر خردمند هستند؛ گودرز در جبهه‌ی نور و راستی، و پیران در جبهه‌ی تاریکی و تردید. این دوگانگی، بازتابی از ساختار روان انسان و تقابل میان وجدان و سایه در ناخودآگاه جمعی است. این تقابل افزون بر تقویت بُعد حماسی شاهنامه، بستری فراهم می‌آورَد تا مفاهیم ژرف روان‌شناختی در چارچوبی اسطوره‌ای و روایی، به‌گونه‌ای نظام‌مند قابل تحلیل باشند.
 

کلیدواژه‌ها

• پیران ویسه
• پیر خردمند
• شاهنامه
• کهن‌الگو
• گودرز
• یونگ

موضوعات

• حماسه و اسطوره

عنوان مقاله [English]

Piran of Turan and Gudarz of Iran: A Comparative Study of Two Symbols of Wisdom in Ferdowsi’s Shahnameh Based on Jung’s Archetype of the Wise Old Man

نویسندگان [English]

• Abdollah Vaceghabbasi ¹
• Shahryar Shahraki ²
• Jalaloddin Gorgij ³

¹ Associate Prof of Persian Language and Literature, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran

² PhD Candidate of Persian Language and Literature, Farhangian University, Zahedan , Iran

³ PhD Candidate of Persian Language and Literature, Farhangian University, Zahedan , Iran

چکیده [English]

Ferdowsi’s Shahnameh is more than a heroic epic; it is a multilayered work that reflects psychological, philosophical, and ethical concepts within its mythological and historical narratives. This monumental text not only recounts the history and culture of Iran through heroic tales but also symbolically portrays the structures of the human psyche. One of the most effective approaches to uncovering the hidden layers of the Shahnameh is the application of Carl Gustav Jung’s theory of archetypes. Jung argued that within the collective unconscious of humanity, primordial and universal patterns exist that recur across cultures in the form of characters and narratives. Among these archetypes, the “Wise Old Man” stands out as a symbol of wisdom, experience, and guidance, appearing in critical moments as counsellor and mentor. In the Shahnameh, two figures, Gudarz of Iran and Piran of Turan, despite standing on opposing sides of the battlefield, share striking similarities in their wisdom, prudence, and social roles. This article focuses on comparing these two characters, aiming to demonstrate how Ferdowsi reimagines wisdom within the epic framework and elevates it as a force distinct from physical strength and military valor.


 

کلیدواژه‌ها [English]

• Shahnameh
• Gudarz
• Piran Viseh
• Wise Old Man
• Archetype
• Jung