نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• حمیدرضا فهندژسعدی

دانشجوی دکتر ی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران. تهران. ایران

چکیده

 
 
شیخ ابوالقاسم محمّد امری شیرازی (مقتول به سال 999 ق) ظاهراً از نوادگان بایزید بسطامی بوده است و از اشخاص برجسته‌ی فرقه‌ی نقطویّه در نیمه‌ی دوم قرن دهم به شمار می­آید. نهضت فکری نقطویّه که ابوالقاسم امری چشم و جان خود را برای ترویج و اصلاح آن از دست داد، در سال 800 ق، به وسیله‌ی محمود پسیخانی بنیان نهاده شد و پس از حدود دویست سال جنبش آشکار و نهان به سبب مخالفت‌ها و سرکوب‌های شدید و مکرّر صفویان، ریشه­کن شد و بیشتر آثار مکتوب این فرقه از میان رفت. به سبب کمبود منابع و هم‌چنین خودداری مورّخان و تذکره­نویسان از ذکر نقطویان، تا کنون اثر جامعی درباره‌ی تاریخ و عقاید آنان شکل نگرفته است. هدف این تحقیق آن است که با مطالعه و بازسازی احوال و آثار امری شیرازی، ورقی به تاریخ فرقه‌ی نقطویّه و سطری به تاریخ اندیشگانی ایران بیفزاید. ابتدا مختصری به معرفی فرقه‌ی نقطویّه، مؤسّس و آثارش پرداخته می‌شود. سپس می‌کوشد تا بر اساس منابع دست­اوّل و گفته­های خود شیخ ابوالقاسم امری شیرازی، زندگینامه­ای نسبتاً قابل قبول از این اندیشمند ارائه دهد. بازسازی تاریخ­های کلیدی زندگانی او، تأمّلاتی در نقطوی­‌گری او با پس­زمینه­ای شیعی و نیز اسماعیلی­بودن او، از مهمترین مطالب این بخش است. سپس، ضمن بازخوانی و بررسی آثار به‌جای مانده از امری شیرازی، به معرّفی چهار منظومه‌ی نویافته از وی، با نام‌های ذکر و فکر، انوارالعیون، سرّ الف و محیط‌المعانی پرداخته شده است. این منظومه‌ها به مناسبت دربرداشتن اندیشه­ها و باورهای نقطویان بسیار ارزشمند، و استفاده از آن‌ها برای تدوین عقاید و نظریّات این فرقه ضروری و کارآمد است. 
 
 

کلیدواژه‌ها

• نقطویّه
• امری شیرازی
• آثار نویافته
• ذکر و فکر
• انوارالعیون
• سرّ الف
• محیط‌المعانی

موضوعات

• ادبیات قدیم

عنوان مقاله [English]

New Findings about the Works of Noqtaviyan Based on the Newly Discovered Biography and Poems of Amri Shirazi

نویسنده [English]

• Hamidreza Fahandezhsaadi

PhD Student of Persian Literature and Language. University of Tehran. Tehran, Iran

چکیده [English]

Noqtaviyah is a branch of the Hurufiyah movement, founded by Mahmud Pasikhani (died 1427 AD) In the 15th century AD. This is why the followers of this movement are sometimes called Pasikhaniyan and sometimes Mahmudian. Mahmud Pasikhani himself was initially a follower of Fazlullah Na’imi Astarabadi (died 1393 AD), the founder of the Hurufiyah, who was later rejected by Na’imi due to his excessive materialistic beliefs. The beliefs of the Noqtaviyah include materialistic-reincarnation ideas, elements of ancient Iranian, and tendencies of chauvinism and blasphemy (from the point of view of the refutationists). The aforementioned group lived in secret for about a century and in that state they devoted themselves to propagating their teachings, and as can be seen from a number of sources, they had connections with the remnants of the Ismailis in the 16th century AD. Noqtaviyan were persecuted and searched many times from the second half of the sixteenth century until they were severely suppressed and massacred in several stages, especially in the years (1574 and 1585 AD). In the meantime, many scholars and preachers of the Noqtaviyah were also destroyed, as were their works. Abul-Qasim Muhammad Amri Shirazi is one of the extraordinary and at the same time one of the most controversial figures of the Noqtaviyah movement in the sixteenth century. As the chroniclers have written, Amri was an unparalleled figure in the sciences of the occult, numbers and mysteries, and therefore in a short period of time, many people gathered around him. Due to the dissemination of his ideas, which were considered atheistic by the rulers and people of his time, he first became blind in the year (1565 AD) and finally was murdered in the year (1590 AD) while he had repeatedly insisted on his monotheistic faith and renounced the propagation of the religion of Mahmud Pasikhani. Apparently, Amri Shirazi had many works of poetry, most of which have been lost today. In this article, a large number of poems by Amri Shirazi are discovered and introduced from manuscripts and lesser-known sources.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

• Noqtaviyah
• ‎‏ ‏Amri Shirazi
• Fekr va Zekr
• Anwar al-Oyoun
• Sirr-e Alef
• Mohit al-Ma'ani.‎‏ ‏