نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• حمیدرضا فهندژسعدی

گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران. تهران. ایران

چکیده

شیخ ابوالقاسم محمد امری شیرازی (مقتول به سال 999ق) از نوادگان بایزید بسطامی بوده است و از اشخاص برجستۀ فرقۀ نقطویه در نیمۀ دوم قرن دهم به شمار می‌آید. نهضت فکری نقطویه که ابوالقاسم امری چشم و جان خود را برای ترویج و اصلاح آن از دست داد، در سال 800ق به وسیلۀ محمود پسیخانی بنیان نهاده شد و پس از حدود دویست سال جنبشِ آشکار و نهان به سببِ مخالفت‌ها و سرکوب‌های شدید و مکرّرِ صفویان ریشه‌کن شد و بیشترِ آثارِ مکتوب این فرقه از میان رفت. به سبب کمبودِ منابع و هم‌چنین خودداریِ مورّخان و تذکره‌نویسان از ذکر نقطویان، تا کنون اثرِ جامعی دربارۀ تاریخ و عقاید آنان شکل نگرفته است. هدف این تحقیق آن است که با مطالعه و بازسازیِ احوال و آثار امری شیرازی، ورقی به تاریخ فرقۀ نقطویه و سطری به تاریخ اندیشگی ایران بیفزاید. ابتدا مختصری به معرفیِ فرقۀ نقطویه، مؤسس و آثارش پرداخته می‌شود. سپس می‌کوشد تا بر اساس منابع دست‌اوّل و گفته‌های خود شیخ ابوالقاسم امری شیرازی، زندگینامه‌ای نسبتاً قابلِ قبول از این اندیشمند ارائه نماید. بازسازیِ تاریخ-های کلیدیِ زندگانی او، تأملاتی در نقطوی‌‌گریِ او با پس‌زمینه‌ای شیعی و نیزاسماعیلی‌بودن او، از مهمترین مطالبِ این بخش است. سپس، ضمنِ بازخوانی و بررسیِ آثارِ به‌جای مانده از امری شیرازی، به معرفیِ چهار منظومۀ نویافته از وی، با نام‌های ذکر و فکر، انوارالعیون، سرِّ الف، محیط‌المعانی پرداخته شده است. این منظومه‌ها به مناسبت دربرداشتن اندیشه‌ها و باورهای نقطویان بسیار ارزشمند، و استفاده از آنها برای تدوین عقاید و نظریات این فرقه ضروری و کارآمد است.

کلیدواژه‌ها

• نقطویه
• امری شیرازی
• ذکر و فکر
• انوارالعیون
• سرّ الف
• محیط‌المعانی

موضوعات

• ادبیات قدیم

عنوان مقاله [English]

New information on Noqtavi works based on newly discovered poems by Amri Shirazi

نویسنده [English]

• Hamidreza Fahandezhsaadi

Department of Persian Literature and Language. University of Tehran. Tehran, Iran

چکیده [English]

Sheikh Abu al-Qasim Muhammad Amri Shirazi (killed in 999 AH) is a descendant of Bayazid Bastami and is considered one of the prominent figures of the Noqtawiyya sect in the second half of the 10th century of Hijri. The intellectual movement of the point, which Abu al-Qasim Amri lost his eyes and life to promote and reform, was founded in 800 AH by Mahmoud Pasikhani, and after about two hundred years, the open and hidden movement was eradicated due to the strong and frequent opposition of the Safavids and most of the written works of this sect were lost. Due to the lack of resources and also the refusal of historians and tazkreh writers to mention the Noqtavis, no comprehensive work on their history and beliefs has been created so far. The purpose of this research is to add a page to the history of the Noqtavis sect and a line to the history of Iranian thought by studying and reconstructing the biography and works of Amri Shirazi. First, the author has tried to compile a relatively acceptable biography of this thinker based on the first-hand sources and Sheikh Abu al-Qasem Amri Shirazi's own statements. Reconstruction of the key dates of his life, reflections on his alignment with a Shia background and his being-Ismaili, are among the most important contents of this section. Then, while re-reading and examining the remaining works of Amri Shirazi, it has been introduced four new poems by him with the names of Zikr and Fikr, Anwar al-Oyoun, Sirre Alef, Mohit al-Ma'ani. These poems are very valuable for understanding the thoughts and beliefs of the Noqtvis, and using them to compile the ideas and theories of this sect is necessary.

کلیدواژه‌ها [English]

• Amri Shirazi
• Zikr and Fikr
• Anwar al-Oyoun
• Sirre Alef
• Mohit al-Ma'ani